Lặn tự do freediving như Diệp Lâm Anh là gì, làm sao nhập môn?

Diệp Lâm Anh khoe ảnh lặn tự do (freediving), vậy bộ môn thể thao này cụ thể là gì và có khó thực hiện không? Ảnh: Diệp Lâm Anh

Trào lưu hóa thân nàng tiên cá từ freediving đang phủ sóng mạng xã hội. Một trong số những ngôi sao đặc biệt lăng-xê bộ môn này chính là Diệp Lâm Anh. Nhưng phía sau những khung hình mê hoặc là câu chuyện về an toàn. Làm sao để vừa có ảnh đẹp, vừa bảo vệ cơ thể khi lặn?

Lặn tự do (freediving) là gì?

Freediving là một loại hình lặn dưới nước áp dụng thủ pháp nín thở thay vì sử dụng bình dưỡng khí. Nói một cách đơn giản, nó có nghĩa là lặn xuống nước chỉ với một hơi thở.

Trước khi lặn xuống, người lặn sẽ hít một hơi thật sâu trên mặt nước. Sau đó, họ bơi xuống đến độ sâu mong muốn, trước khi ngoi lên để thở lại.

Bởi lặn tự do có thể có nhiều rủi ro, người lặn thường phải có một người bạn đồng hành, quan sát và phản ứng gấp nếu có sự cố xảy ra.

Ảnh: Diệp Lâm Anh

Từ phương pháp sinh tồn, bộ môn lặn biển tự do đã trở thành một cách luyện tập thân-tâm-trí

Freediving, đôi khi được gọi là Apnea (tiếng Hy Lạp có nghĩa “không thở”), là nguồn sinh kế quan trọng trong một số nền văn hóa. Lịch sử cho thấy, con người đã lặn tự do để tìm thức ăn khoảng 8.000 năm nay.

Người Bajan – “dân du mục biển của Malaysia” – ở dưới nước đến năm phút mỗi lần. Đảo Jeju, Hàn Quốc, là quê hương của Haenyeo (hải nữ), những nữ thợ lặn tự do chuyên đánh bắt bào ngư, rong biển… ở độ sâu 10–20m mà không dùng bình dưỡng khí. Người Ama là những nàng tiên cá lặn tự do để tìm ngọc trai của Nhật Bản. Và ngoài khơi đảo Kalymnos của Hy Lạp, việc thu thập bọt biển hay ngọc trai từ sâu dưới biển đã có từ thời Hy Lạp cổ đại, nơi việc lặn không bình khí là kỹ năng sống còn.

>>> TÌM HIỂU: TẬP 1 WHEN LIFE GIVES YOU TANGERINES KỂ CHUYỆN NGHỀ HẢI NỮ, NỮ CƯỜNG LẶN BIỂN NUÔI SỐNG CẢ GIA ĐÌNH

Một hải nữ bắt bạch tuộc. Ngoài bạch tuộc, họ chủ yếu khai thác rong biển, bào như, ốc xà cừ… Ảnh: Jejuinnews

Đầu thế kỷ 20, freediving bước ra khỏi vai trò sinh tồn khi con người dần khám phá giới hạn cơ thể. Cột mốc quan trọng là năm 1949, khi một thí nghiệm tại vịnh Naples, Ý, chứng minh con người có thể lặn sâu hơn những gì khoa học từng cho là nguy hiểm.

Bây giờ, người ta tìm đến freediving vì nhiều lý do khác nhau. Có một số người xem đó như cách tốt nhất để khám phá đại dương, hồ và rạn san hô mà không làm hại đến hệ sinh thái. Người khác lại xem đây như môn thể thao luyện tập phổi, sự bình tĩnh và khả năng ứng xử nhạy bén dưới nước. Freediving dần chuẩn hóa với các hiệp hội, quy tắc an toàn, kỹ thuật luyện tập và thiết bị hỗ trợ như chân vịt, wetsuit hay mặt nạ.

Thậm chí, cũng có người xem lặn tự do như trải nghiệm mang tính “thiền động”, giúp bản thân học cách lắng nghe nhịp thở dựa vào khả năng thư giãn hoàn toàn – cả về tinh thần và thể chất. Một cơ thể thư giãn sẽ tiêu thụ ít ô-xy hơn nhiều so với cơ thể căng thẳng, vốn không thể cân bằng áp suất khi xuống sâu dưới mặt nước.

Ảnh: Diệp Lâm Anh

Bộ môn lặn biển tự do tốt cho sức khỏe như thế nào?

1. Đốt cháy calo. Bơi lội và lặn sử dụng nhiều nhóm cơ ở chân, bụng, lưng và tay. Di chuyển trong nước đòi hỏi sự nỗ lực cao, vì vậy cơ thể bạn sẽ đốt cháy năng lượng trong quá trình lặn biển.

2. Xây dựng cơ bắp. Đạp chân, cân bằng áp suất và kiểm soát cơ thể dưới nước giúp tăng cường sức khỏe cơ bắp. Cơ bắp phát triển hơn có thể làm tăng nhẹ tốc độ trao đổi chất.

3. Cải thiện khả năng kiểm soát hơi thở và dung tích phổi.

4. Có thể giúp giải tỏa căng thẳng. Lặn tự do dạy cách thở chậm và có kiểm soát. Mà thở chậm có thể giảm căng thẳng, giúp xả stress và làm cho tinh thần thêm thư thái. Vì lý do này mà freediving có thể được xem như một loại hình thiền động.

5. Tập tính kỷ luật và sự tập trung. Để lặn tự do, nhiều người bắt đầu chú ý hơn đến sức khỏe, giấc ngủ và lựa chọn thực phẩm của mình. Từ đó họ cải thiện sức khỏe về mặt bằng chung.

Ảnh: Diệp Lâm Anh

Ai có thể và không nên lặn tự do?

Bạn không cần phải quá giỏi thể thao để có thể lặn tự do. Điều quan trọng nhất là bạn có sức khỏe tốt, sự thư giãn trong môi trường nước, và được huấn luyện đúng cách. Những người được khuyến khích freedive là:

• Người lớn và thanh thiếu niên khỏe mạnh (thường từ 12 tuổi trở lên, cần có sự giám sát và huấn luyện đúng cách)
• Những người tự tin khi bơi, đặc biệt là khi bơi biển không cần phao
• Những người sẵn sàng tuân thủ các quy tắc an toàn nghiêm ngặt, đặc biệt là quy tắc “không bao giờ lặn một mình”

Tuy nhiên, để lặn tự do, bạn phải nín thở và chịu áp lực của nước. Nếu ai đó có bệnh lý ảnh hưởng đến hô hấp, tim hoặc ý thức, đây có thể không phải môn thể thao dành cho bạn. Ai không nên lặn tự do, hoặc nên tham khảo ý kiến ​​bác sĩ trước khi thử nhập môn?

• Những người có vấn đề về tim
• Những người có bệnh phổi nghiêm trọng (như hen suyễn nặng)
• Những người bị động kinh hoặc rối loạn co giật
• Những người thường xuyên bị các cơn hoảng loạn
• Bất kỳ ai có vấn đề nghiêm trọng về tai hoặc xoang
• Phụ nữ mang thai
• Bất kỳ ai không thể bơi một cách tự tin

Trước khi bắt đầu freediving, tốt nhất bạn nên đi khám sức khỏe nếu không chắc chắn, và luôn học hỏi từ một người hướng dẫn có trình độ.

Các nguyên tắc sống còn trong lặn tự do freediving là gì?

1. Không lặn một mình. Đây được xem là nguyên tắc sống còn của bộ môn thể thao này. Việc nín thở dưới nước có thể dẫn đến ngất xỉu khi não bộ thiếu oxy. Tình trạng này xảy ra không có dấu hiệu báo trước. Nếu người lặn tự do bị blackout, họ không thể tự cứu bản thân. Trong tình huống đó, chỉ một người bạn được huấn luyện quan sát trên mặt nước mới có thể can thiệp kịp thời. Ngay cả các vận động viên chuyên nghiệp cũng tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc này.

2. Tham gia khóa đào tạo bài bản. Freediving hiện đại không chỉ dạy cách lặn mà còn hướng dẫn cách xử lý tình huống khẩn cấp: nhận biết dấu hiệu mất kiểm soát, hỗ trợ bạn lặn, đưa lên mặt nước an toàn và sơ cứu.

Diệp Lâm Anh đã trải qua tối thiểu 3 tháng luyện tập trước khi lặn tự do. Cô cũng bắt đầu ở các khu vực nông hơn trước khi xuống sâu. Ảnh: Diệp Lâm Anh

3. Không vượt giới hạn cơ thể. Freediving không phải cuộc thi chịu đựng. Người tập cần tiến hành theo cấp độ, tăng độ sâu và thời gian lặn một cách từ từ.

4. Kiểm soát hơi thở trước khi lặn, giữ cho bản thân bình tĩnh. Việc sợ hãi có thể làm tăng thông khí (hyperventilation – thở gấp, thở sâu liên tục). Tình trạng này làm giảm CO2 trong máu, khiến cơ thể không kịp báo hiệu nhu cầu thở dù ô-xy đã giảm nguy hiểm. Nhiều tai nạn xảy ra vì người lặn thấy “ổn”, thực tế đã gần mất ý thức. Lặn tự do đòi hỏi sự kiểm soát tinh thần và nhịp thở chậm, đều đặn trước khi lặn.

5. Kiểm soát nhịp nghỉ giữa các lần lặn tự do. Sau mỗi lần nín thở dài, cơ thể cần thời gian để phục hồi lượng ô-xy. Quy tắc là bạn lặn bao lâu thì phải nghỉ gấp đôi thời lượng đã lặn (ví dụ, nín thở 3 phút thì phải cần 6 phút nghỉ ngơi). Điều này giúp cơ thể tái cân bằng ô-xy và giảm nguy cơ thiếu khí tích lũy. Bên cạnh đó, cân bằng áp suất trong tai là điều đặc biệt quan trọng.

6. Hiểu về biển và thiết bị. Người lặn cần biết dòng chảy, độ sâu, tầm nhìn nước và các nguy cơ có ở khu vực tự nhiên nơi mình lặn. Dây neo (dive line), phao an toàn và dây lanyard giúp định hướng, hỗ trợ cứu hộ khi cần.

GIỮ SỨC KHỎE TRONG MÙA NÓNG:

Harper’s Bazaar Việt Nam