Kỹ thuật Mystery Set của Van Cleef & Arpels là gì mà thay đổi ngành chế tác trang sức?

Vòng cổ Entrée en Scène vận dụng kỹ thuật Mystery Set cho hồng ngọc. Ảnh: Van Cleef & Arpels

Những năm 1930 là một thập kỷ đầy biến động ở Paris. Thập niên này được nhớ đến vì biến động dẫn đến Thế Chiến II, nhưng sự thật là trong những giây phút biến động vẫn còn tồn tại những khoảnh khắc đẹp đẽ phi thường. Và Van Cleef & Arpels đã làm được điều đó, khi thành công đăng ký bằng sáng chế cho một trong những kỹ thuật đột phá nhất trong ngành chế tác trang sức vào năm 1933: Kỹ thuật Mystery Set (Serti Mystérieux).

Đến bây giờ, cả một thế kỷ sau, Mystery Set vẫn là một kỹ thuật khó thực hiện đến mức nghệ nhân Van Cleef & Arpels phải trải qua 10 năm đào tạo để có thể thuần thục thực hiện. Nhất là khi Van Cleef & Arpels vẫn đang tiếp tục hoàn thiện và đôi khi lại ra mắt một phiên bản mới cho kỹ thuật này.

Kỹ thuật Mystery Set của Van Cleef & Arpels là gì?

Món trang sức sử dụng kỹ thuật Mystery Set đặc biệt tạo cảm giác lung linh bởi vì những viên đá quý, kim cương như đang trôi nổi. Bạn sẽ không thấy bất kỳ khung hay chấu kim loại nào được dùng để giữ chặt các viên đá này vào khung. Hiệu ứng như một bức tranh khảm liền mạch, liên tục với màu sắc rực rỡ trải dài trên các đường cong của món trang sức.

Để đạt được hiệu ứng này, Van Cleef & Arpels đã sáng chế ra một cách nạm đá quý sao cho chúng như che đậy hoàn toàn khung kim loại và các chấu. Kỹ thuật Mystery Set do đó trở thành một huyền thoại trong làng kim hoàn vì đòi hỏi trình độ kỹ thuật tạo hình khung và kỹ năng cắt đá quý chính xác đến từ milimét.

Trong sơ đồ nộp cùng hồ sơ đăng ký bằng sáng chế năm 1933 (ảnh trên), có thể thấy rằng Mystery Set sử dụng một hệ thống đường ray ẩn. Khung kim loại bên dưới mỏng manh, trông như một đường rãnh hình chữ T ngược. Nghệ nhân cắt đá sau đó sẽ khắc một rãnh siêu nhỏ vào cạnh của viên đá quý sau cho khớp với đường rãnh này. Khi được đặt vào các khung kim loại, các rãnh đã được khắc sẵn sẽ giúp giữ chặt các viên đá vào khung.

Một kỹ thuật tinh hoa chuẩn high jewelry

Xưởng chế tác của Van Cleef & Arpels gần Place Vendôme tại Paris chỉ có khoảng 50 nghệ nhân cả thảy. Ảnh: Rachelle Simoneau for Van Cleef & Arpels

Van Cleef & Arpels chỉ sử dụng kỹ thuật Mystery Set cho các món đỉnh sức (high jewelry) bởi vì kỹ thuật này rất phức tạp về cả mặt con người lẫn nguyên vật liệu.

Nhân lực: Chỉ một số ít thợ kim hoàn bậc thầy (được gọi là Mains d’Or hay Bàn tay vàng) tại Van Cleef & Arpels đã thành công trải qua đào tạo để sở hữu kỹ năng Mystery Set.

Thời gian chế tác: Một chiếc trâm cài áo cỡ trung vận dụng kỹ thuật Mystery Set có thể dễ dàng đòi hỏi từ 300 đến 1.200 giờ lao động liên tục. Vì lý do này, không có nhiều món trang sức vận dụng kỹ thuật Mystery Set ra mắt mỗi năm.

Lãng phí đá quý: Việc khắc rãnh vào một viên đá quý đặt nó dưới áp lực vật lý cực lớn. Một động tác sai hoặc một khuyết điểm nhỏ nhất trong viên đá có thể khiến nó vỡ vụn ngay lập tức. Vì lẽ đó, kỹ thuật này hao tổn nhiều đá quý thô trong quá trình cắt gọt.

Ghim cài áo hình hoa cúc năm 1937. Ảnh: Van Cleef & Arpels

Khó khăn trong tuyển chọn màu sắc: Bởi vì các viên đá được đặt khít sát vào nhau, bất kỳ sự khác biệt nhỏ nào về màu sắc hoặc độ trong suốt của viên đá đều khiến món trang sức trông kém hoàn thiện. Việc tìm kiếm hàng trăm viên đá quý có cùng sắc độ, tông màu và độ bão hòa chính xác có thể mất nhiều năm tìm nguồn cung ứng.

Cũng vì lý do trên mà Van Cleef & Arpels chủ yếu sử dụng ruby và sapphire trong các tạo tác Mystery Set. Ngọc lục bảo, topaz từng được sử dụng nhưng vì độ giòn nên dễ bị nứt hỏng. Kim cương lại quá cứng, và thường tạo ra hiệu ứng ánh sáng không quá đẹp mắt vì các rãnh.

Một kỹ thuật luôn được cập nhật

Sự thật là các nhà kim hoàn có sự cạnh tranh rất cao trong cuộc cạnh tranh đi tìm cách phát triển hệ thống gắn đá như vô hình vào trang sức, bao gồm Chaumet, Cartier, Boucheron và Van Cleef & Arpels, cũng như các xưởng Langlois, Guérin và Rubel. Jean-Baptiste Chaumet đã đăng ký bằng sáng chế đầu tiên, năm 1904. Kế đó là Cartier, năm 1932. Cuộc cạnh tranh rất gay gắt; tuy nhiên, dường như cả hai bằng sáng chế này đều không được khai thác trên quy mô lớn.

Trong khi đó, Van Cleef & Arpels dù nộp bằng sáng chế năm 1933, nhưng lại có thể được xem như là đơn vị tiên phong. Bởi thương hiệu kim hoàn liên tục cải tiến kỹ thuật của mình và phát minh ra những biến thể mới.

Mystery Set (phải) và Hexagonal Mystery Set (trái) là hai biến thể lâu đời nhất của Van Cleef & Arpels. Ảnh từ catalogue năm 1995 của Van Cleef & Arpels

Ví dụ, Hexagonal Mystery Set, ra đời trong nửa cuối thập niên 1930, sử dụng đá quý cắt lục giác để tạo ra những đường cong mượt mà hơn, hoàn hảo để thể hiện các thiết kế hoa lá.

Ghim cài áo Pomme de Pin dùng kỹ thuật Navette Mystery Set. Ảnh: Van Cleef & Arpels

Hoặc, Navette Mystery Set, được cấp bằng sáng chế năm 2006, sử dụng đá cắt giác marquise (có hình dạng thuôn dài giống quả bóng bầu dục) để tạo ra trang sức có hiệu ứng nổi 3D đặc biệt, phù hợp để diễn tả lông chim.

Ghim cài áo Panache Mystérieux từ bộ sưu tập năm 2018 vận dụng kỹ thuật Vitrail Mystery Set. Ảnh: Van Cleef & Arpels

Trong khi đó, phiên bản Vitrail Mystery Set, ra đời năm 2013, lại tạo hiệu ứng như thủy tinh, khi che giấu phần khung ở cả mặt trước và mặt sau của món trang sức, cho phép các viên đá quý phô diễn độ trong suốt của mình.

Dường như, quá trình tiến hóa của kỹ thuật Mystery Set sẽ không bao giờ ngừng lại. Chỉ là vấn đề thời gian trước khi một bí ẩn mới được các nghệ nhân Van Cleef & Arpels khai phá.

NHỮNG KỸ THUẬT TRONG CHẾ TÁC TRANG SỨC:

Trích dẫn The Collection Van Cleef & Arpels
Harper’s Bazaar Việt Nam