Kiến thức thú vị trong cổ tịch (2): Vạn vật trên thế gian đều không nằm ngoài quy luật này

“Hoài Nam Tử” là một tác phẩm do hoàng thân quốc thích thời Tây Hán là Hoài Nam Vương Lưu An cùng các môn khách thu thập sử liệu, văn hiến và hợp sức biên soạn, còn có tên gọi khác là “Hoài Nam Hồng Liệt” hay “Lưu An Tử”. Học giả Lương Khải Siêu từng nhận xét: “‘Hoài Nam Hồng Liệt’ là kho tàng tư tưởng Đạo gia thời Tây Hán, cuốn sách này uyên bác, mạch lạc và có hệ thống, là tác phẩm xếp hàng đệ nhất trong các trước tác của người Hán.”

“Hoài Nam Tử” được biên soạn bởi nhiều người, nội dung phong phú, dung hợp tư tưởng của chư tử thời Tiên Tần. Vào thế kỷ 20, “Hoài Nam Tử” đã có các bản dịch toàn văn sang tiếng Anh và tiếng Nhật, cùng các bản dịch tóm tắt sang tiếng Pháp và tiếng Đức, là một điển tịch quan trọng trong lịch sử văn hóa Trung Quốc.

Bài viết này giới thiệu đến độc giả một phần nội dung trong thiên “Trụy Hình” của cuốn “Hoài Nam Tử”.

Về Âm, Sắc, Vị và Vị trí

[Nguyên văn] Âm hữu ngũ thanh, cung kỳ chủ dã. Sắc hữu ngũ chương, hoàng kỳ chủ dã. Vị hữu ngũ biến, cam kỳ chủ dã. Vị hữu ngũ tài, thổ kỳ chủ dã.

[Đại ý] Âm thanh có 5 loại là Cung, Thương, Giốc, Chủy, Vũ, trong đó Cung là âm chủ đạo. Màu sắc có 5 loại là đỏ, xanh, vàng, trắng, đen, trong đó vàng là màu chủ đạo. Vị có 5 loại là chua, cay, ngọt, đắng, mặn, trong đó ngọt là vị chủ đạo. Vị trí có Đông, Tây, Nam, Bắc, Trung (tương ứng với Kim, Mộc, Thủy, Thổ, Hỏa), Thổ tương ứng với trung tâm là vị trí chủ đạo.

Trong mối quan hệ của ngũ hành, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc. Vì vậy, lúa thuộc Mộc sinh trưởng vào mùa xuân khi mộc khí thịnh vượng và tàn lụi vào mùa thu khi kim khí dồi dào; các loại đậu thuộc Hỏa sinh trưởng vào mùa hè khi hỏa khí thịnh vượng và tàn lụi vào mùa đông khi thủy khí dồi dào; lúa mì thuộc Kim sinh trưởng vào mùa thu khi kim khí thịnh vượng và tàn lụi vào mùa hè khi hỏa khí dồi dào; rau tề thuộc Thủy sinh trưởng vào mùa đông khi thủy khí thịnh vượng và tàn lụi vào mùa hè khi hỏa khí dồi dào.

Vạn vật trên thế gian đều không nằm ngoài quy luật này:

• Ở thời điểm thuộc tính Mộc thịnh vượng: Thủy ở giai đoạn suy kiệt, Hỏa ở thời kỳ sinh trưởng, Kim trong quá trình bị kìm hãm còn Thổ ở thời điểm tiêu vong.
• Ở thời điểm thuộc tính Hỏa thịnh vượng: Mộc ở giai đoạn suy kiệt, Thổ ở thời kỳ sinh trưởng, Thủy trong quá trình bị kìm hãm còn Kim ở thời điểm tiêu vong.
• Ở thời điểm thuộc tính Thổ thịnh vượng: Hỏa ở giai đoạn suy kiệt, Kim ở thời kỳ sinh trưởng, Mộc trong quá trình bị kìm hãm còn Thủy ở thời điểm tiêu vong.
• Ở thời điểm thuộc tính Kim thịnh vượng: Thổ ở giai đoạn suy kiệt, Thủy ở thời kỳ sinh trưởng, Hỏa trong quá trình bị kìm hãm còn Mộc ở thời điểm tiêu vong.
• Ở thời điểm thuộc tính Thủy thịnh vượng: Kim ở giai đoạn suy kiệt, Mộc ở thời kỳ sinh trưởng, Thổ trong quá trình bị kìm hãm còn Hỏa ở thời điểm tiêu vong.

Sự tương sinh tương khắc của vạn vật

Âm nhạc có năm âm Cung, Thương, Giốc, Chủy, Vũ, trong đó Cung là âm chủ. Màu sắc có đỏ, xanh, vàng, trắng, đen, trong đó vàng là màu chủ. Vị có chua, cay, ngọt, đắng, mặn, trong đó ngọt là vị chủ. Vị trí có Đông, Tây, Nam, Bắc, Trung, Thổ tương ứng với trung tâm là vị trí chủ. Do đó, dùng Thổ có thể sinh Mộc, dùng Mộc có thể sinh Hỏa, dùng Hỏa có thể sinh Kim, dùng Kim có thể sinh Thủy, Thủy lại có thể quay về Thổ.

Tương tự, dùng vị ngọt có thể sinh vị chua, dùng vị chua có thể sinh vị cay, dùng vị cay có thể sinh vị đắng, dùng vị đắng có thể sinh vị mặn, vị mặn lại có thể quay về vị ngọt.

Ngoài ra, biến hóa âm Cung có thể tạo ra âm Chủy, biến hóa âm Chủy có thể tạo ra âm Thương, biến hóa âm Thương có thể tạo ra âm Vũ, biến hóa âm Vũ có thể tạo ra âm Giốc, biến hóa âm Giốc lại có thể tạo ra âm Cung. Cho nên, dùng Thủy có thể điều hòa Thổ, dùng Thổ có thể điều hòa Hỏa, dùng Hỏa có thể làm tan chảy Kim, dùng Kim có thể xử lý Mộc, Mộc lại có thể quay trở về Thổ. Sự tương sinh tương khắc của ngũ hành chính là như vậy, con người dựa vào những điều này để chế tạo ra các loại vật dụng.

Trong mối quan hệ của ngũ hành, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc. (Nguồn ảnh: Ảnh ghép Nền/ADOBE STOCK Kan Zhong Guo thiết kế)

Nguồn gốc các dòng sông

Sông Trường Giang bắt nguồn từ núi Mân Sơn, chảy về hướng đông hội tụ với dòng Hán Thủy rồi đổ ra biển. Giữa dòng rẽ trái chảy về hướng bắc, đến phía bắc Khai Mẫu, lại rẽ phải chảy về hướng đông, cho đến khi chảy đến tận cùng phía đông rồi đổ ra biển.

Hoàng Hà chảy ra từ núi Tích Thạch. Sông Tuy xuất phát từ núi Kinh Sơn. Sông Hoài bắt nguồn từ núi Đồng Bách. Sông Tuy (睢河) bắt nguồn từ núi Vũ Sơn. Sông Thanh Chương bắt nguồn từ núi Yết Lệ, sông Trọc Chương bắt nguồn từ núi Phát Bao. Sông Tế xuất phát từ núi Vương Ốc. Sông Thời, sông Tứ, sông Nghi lần lượt xuất phát từ ba nơi là Đài, Đài và Thuật.

Sông Lạc bắt nguồn từ núi Liệp Sơn. Sông Vấn bắt nguồn từ núi Mã Nhĩ, chảy về hướng tây hợp lưu với sông Tế. Sông Hán bắt nguồn từ núi Bà Trủng. Sông Kính bắt nguồn từ núi Bạc Lạc. Sông Vị bắt nguồn từ núi Điểu Thử (nơi chim và chuột ở chung hang). Sông Y bắt nguồn từ Thượng Ngụy. Sông Lạc (雒水) xuất phát từ núi Hùng Nhĩ. Sông Tuấn xuất phát từ Hoa Khiếu. Sông Duy bắt nguồn từ núi Phúc Chu.

Sông Phần bắt nguồn từ núi Yến Kinh. Sông Nhẫm xuất phát từ núi Công Hùng. Sông Tri xuất phát từ Mục Di. Sông Đan bắt nguồn từ núi Cao Chử. Sông Cổ xuất phát từ núi Tiêu Sơn. Sông Cảo xuất phát từ Tiên Vu. Sông Lương bắt nguồn từ Mao Lư, Thạch Lương. Sông Nhữ bắt nguồn từ núi Mãnh Sơn. Sông Kỳ bắt nguồn từ núi Đại Hiệu.

Sông Tấn bắt nguồn từ Long Sơn Kết Truất. Sông Hợp bắt nguồn từ núi Phong Dương. Sông Liêu xuất phát từ núi Chỉ Thạch. Sông Phủ xuất phát từ Cảnh Sơn. Sông Kỳ (岐水) xuất phát từ Thạch Kiều. Sông Hô Đà xuất phát từ Lỗ Bình. Sông Nê Đồ bắt nguồn từ núi Ngạc Sơn. Sông Duy Thấp chảy về hướng bắc xuất phát từ Yên Sơn.

Theo Vision Times