Chuyên gia: Bắc Kinh dùng tranh cãi Mbappe để chuyển hướng chú ý khỏi khó khăn kinh tế

Bắc Kinh đang biến ngôi sao bóng đá Kylian Mbappe thành mục tiêu của chủ nghĩa dân tộc để chuyển hướng chú ý khỏi khó khăn kinh tế và ngăn những lời nói mà họ lo có thể lan rộng, đe dọa sự cai trị, theo các chuyên gia được The Epoch Times phỏng vấn.

Bài của Jarvis Lim đăng ngày 1/11/2026 cho biết ngày 28/10, Chủ tịch giải bóng đá chuyên nghiệp hàng đầu Tây Ban Nha La Liga, Javier Tebas, viết trên X rằng ông đã gặp Đại sứ Trung Quốc Diêu Kính để tìm giải pháp cho tranh cãi quanh tiền đạo người Pháp của Real Madrid.

Tranh cãi bắt đầu sau khi một đoạn video xuất hiện trở lại trên mạng ngày 26/10. Trong đó, khi mô tả một ảnh chế ghép khuôn mặt mình lên hình cựu lãnh đạo cộng sản Trung Quốc Mao Trạch Đông, Mbappe gọi nhân vật này là “một nhà độc tài Trung Quốc”. Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) sau đó ngừng phát toàn bộ các trận La Liga, còn các thương hiệu Trung Quốc chấm dứt hợp tác với anh.

Tại họp báo thường kỳ ngày 27/10, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn nói mọi lời lẽ hay hành động “làm tổn thương tình cảm của nhân dân Trung Quốc đương nhiên sẽ bị các giới ở Trung Quốc phản đối”.

Ông Tăng Kiến Nguyên, phó giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Trung ương Đài Loan, nhận định Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đang “sử dụng chủ nghĩa dân tộc, hay lòng yêu nước, để chuyển hướng chú ý khỏi các vấn đề kinh tế, xã hội của Trung Quốc và khuấy động căng thẳng với bên ngoài”.

Theo ông, mục tiêu là buộc công chúng ủng hộ chính quyền, một “thủ thuật chính trị quen thuộc” trong cách làm của Đảng. Ông nói với The Epoch Times: “Nó kéo sự chú ý của người dân khỏi những vấn đề thực tế họ đối mặt và hướng sang lòng tự hào dân tộc”.

Số liệu Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố ngày 21/10 cho thấy tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên thành thị từ 16 đến 24 tuổi, không tính sinh viên, là 18% trong tháng 9, so với 17,7% một năm trước.

Cơ quan này cũng báo cáo ngày 19/10 rằng kinh tế Trung Quốc tăng 4,5% so với cùng kỳ trong quý III, sau mức 4,3% ở quý II. Trong ba quý đầu năm, đầu tư tài sản cố định giảm 7,2%, đầu tư bất động sản giảm 20,6%; doanh số bán lẻ tháng 9 chỉ tăng 1,1%.

Ông Tăng cho rằng nhiều người Trung Quốc có thể “không biết chuyện gì đã xảy ra” vì ưu tiên của họ chỉ là xoay xở cuộc sống, trong khi Bắc Kinh biến sự bất bình của Đảng thành sự bất bình của người dân.

Dưới một bài đăng trên mạng xã hội Trung Quốc chỉ trích Mbappe, một người dùng phàn nàn rằng dù có rất nhiều lời lên án, không ai nói rõ anh đã phát biểu gì. Người khác đáp: “Vì điều anh ấy nói là sự thật”. Theo ảnh chụp được bài tiếng Trung của The Epoch Times ngày 30/10 dẫn lại, một người thứ ba viết: “Tôi chỉ nghĩ mình sắp chết đói rồi, nên người ta thích nói gì thì nói”.

Ông Tạ Điền (Frank Tian Xie), giáo sư giữ ghế John M. Olin Palmetto về kinh doanh và tiếp thị tại Đại học South Carolina–Aiken, chuyên nghiên cứu môi trường kinh doanh Trung Quốc, cho rằng phản ứng của chính quyền cho thấy họ sợ những tiếng nói bất đồng đến mức nào.

Ông nói với The Epoch Times: “Mbappe có lượng người hâm mộ rất lớn tại Trung Quốc. Nếu lời nói của anh ấy được biết đến hoặc chấp nhận rộng rãi, nó sẽ gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với sự nắm giữ quyền lực của Đảng”.

Trong bài đăng trên X ngày 27/10 bằng tiếng Pháp, Trung và Anh, Mbappe xin lỗi, nói lời bình của mình là “thiếu cân nhắc” và anh giờ hiểu rằng nó đã làm tổn thương nhiều người tại Trung Quốc cũng như các cộng đồng người Hoa trên thế giới.

Hình ảnh Mao được dựng lại

Mao lên nắm quyền cùng chính quyền cộng sản Trung Quốc năm 1949 và cai trị đến khi qua đời năm 1976. Các nhà sử học ước tính Cách mạng Văn hóa, phong trào chính trị đẫm máu kéo dài một thập niên do Mao phát động năm 1966, đã khiến ít nhất hai triệu người thiệt mạng.

Tuy vậy, Bilibili, nền tảng xã hội Trung Quốc có người dùng trung bình khoảng 26 tuổi, từ lâu đã có nhiều bài đăng tôn vinh Mao.

Việc ca ngợi này có thể một phần phản ánh chế độ kiểm duyệt trực tuyến nghiêm ngặt của Trung Quốc. Nhưng ông Tăng Vĩ Phong (Tzeng Wei-feng), phó nghiên cứu viên tại Viện Quan hệ Quốc tế, Đại học Chính trị Quốc gia Đài Loan, cho rằng sự thay đổi trong cách Bắc Kinh tuyên truyền về Mao cũng có vai trò.

Ông nói với The Epoch Times: “Trong những năm 1980, dưới thời lãnh đạo Đặng Tiểu Bình, đường lối chính thức không còn đặt Mao lên bệ thờ. Đảng thậm chí thừa nhận ông ấy mắc sai lầm. Nhưng dưới thời lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình, hình ảnh Mao đã được dựng lại, nên không có gì ngạc nhiên khi giới trẻ ủng hộ ông ấy ở một mức độ nào đó”.

Nếu Đặng đánh giá Mao “đúng bảy phần, sai ba phần”, thì ông Tập, người lên nắm quyền năm 2012, lại bảo vệ thời kỳ Mao. Tháng 1/2013, ông nói không được dùng những thập niên tăng trưởng nhanh sau khi Mao qua đời để phủ định thời kỳ trước đó, và ngược lại.

Ông Tạ Điền cho rằng sức hấp dẫn của Mao tại Trung Quốc bắt nguồn hoàn toàn từ sự “tuyên truyền và tẩy não” của ĐCSTQ, đồng thời gắn với khó khăn kinh tế. Ông nói người Trung Quốc, nhất là người từ 65 tuổi trở lên, lầm tưởng rằng thời Mao ai cũng nghèo như nhau và quan chức ít ra trong sạch hơn hiện nay.

“Khi tăng trưởng yếu đến thế, nhiều người nhớ lời Mao kêu gọi đánh đổ địa chủ, mà địa chủ ngày nay chính là giới tinh hoa của Đảng”, ông nhận định.

Cân nhắc cái giá

Ngày 27/10, hãng đồ uống Dongpeng Beverage và tập đoàn sữa Mengniu Dairy của Trung Quốc chấm dứt hợp tác với Mbappe. Theo báo Pháp Le Monde được bài nguồn dẫn lại, tổng giá trị hai hợp đồng khoảng 50 triệu nhân dân tệ, tương đương 7,5 triệu USD.

Mbappe không phải người đầu tiên gặp phản ứng như vậy ở Trung Quốc. Tháng 10/2019, Tổng giám đốc Houston Rockets khi đó là Daryl Morey đăng lời ủng hộ các cuộc biểu tình đòi dân chủ tại Hong Kong. Các nhà tài trợ Trung Quốc cắt quan hệ với đội bóng, còn CCTV ngừng phát NBA trong một năm.

Tháng 10/2021, cầu thủ Boston Celtics khi đó là Enes Kanter, hiện mang tên Enes Kanter Freedom, gọi ông Tập là “nhà độc tài tàn bạo” vì sự đàn áp tại Tây Tạng. Đến hôm sau, Tencent, đối tác phát sóng NBA tại Trung Quốc, đã gỡ toàn bộ các trận của Celtics khỏi nền tảng.

Tuy nhiên, ông Tăng Vĩ Phong cho rằng những lằn ranh đỏ chính trị của Bắc Kinh có thể không ngăn được doanh nghiệp quốc tế. Ông nói: “Lợi nhuận đứng trước tiên. Nếu có thể tránh chính trị Trung Quốc, họ sẽ tránh. Phí quảng cáo của Mbappe cho thấy có thể kiếm nhiều tiền đến mức nào tại Trung Quốc. Không doanh nghiệp nào muốn từ bỏ điều đó”.

Đưa ra cách nhìn khác, ông Tăng Kiến Nguyên cho rằng sau trường hợp Mbappe, các doanh nghiệp quốc tế sẽ cân nhắc liệu việc làm vừa lòng Bắc Kinh bằng cách thỏa hiệp các giá trị cốt lõi có gây tổn thất theo cách khác hay không.

Ông nói nếu doanh nghiệp từ bỏ lương tâm và nguyên tắc vì thị trường Trung Quốc, người tiêu dùng có thể tẩy chay. Ví dụ, doanh nghiệp vẫn ủng hộ bông Tân Cương có nguy cơ bị xem là đồng lõa trong các hành vi xâm phạm người Duy Ngô Nhĩ của ĐCSTQ.

Chính phủ Mỹ và các tổ chức nhân quyền nhiều lần cáo buộc chính quyền Trung Quốc giam giữ hơn một triệu người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm thiểu số khác trong các “trại cải tạo” tại Tân Cương, tây bắc Trung Quốc, đồng thời cưỡng bức họ lao động, kể cả trong ngành bông.

Tháng 11/2024, hãng xe Đức Volkswagen cho biết sẽ bán các hoạt động tại Tân Cương sau nhiều năm chịu sức ép của nhà đầu tư về nhân quyền, dù công ty viện dẫn lý do kinh tế.

Theo ông Tăng Kiến Nguyên, các tập đoàn đa quốc gia hiện tin rằng họ có thể bù doanh số mất đi do những lằn ranh đỏ chính trị của Bắc Kinh, chẳng hạn bằng cách chuyển chi phí, nhưng không thể uốn cong những điều mình bảo vệ.

Ông nói: “Một khi hình ảnh tổng thể của một công ty bị tổn hại, nó trở thành một phần ký ức tập thể của công chúng. Đánh đổi danh tiếng lấy thị trường Trung Quốc là một giao dịch tồi. Sớm hay muộn, các công ty sẽ rút đi”.

Nguồn bản dịch: The Epoch Times; tác giả Jarvis Lim, ngày 1/11/2026. Các nhận định trong bài được quy cho người phát biểu.