Triển lãm The Invisible Life của Nguyễn Quốc Dũng kể chuyện về làn sóng đô thị hóa

Trong triển lãm lần này, họa sĩ Nguyễn Quốc Dũng giới thiệu 25 tác phẩm sơn dầu, đề cập đến các vấn đề phức tạp đang diễn ra trong xã hội bởi sự thay đổi nhanh chóng của kinh tế, tình trạng tăng dân số dẫn đến thiếu không gian riêng tư và những người nghèo khổ bị bỏ lại phía sau bởi làn sóng đô thị hóa

Giữa nhịp phát triển không ngừng của đô thị, có những con người vẫn hiện diện mỗi ngày nhưng hiếm khi được nhìn thấy đúng nghĩa. Đó là những lao động nhập cư, những người làm việc với mức thu nhập thấp, những thân phận sống trong các khu trọ chật hẹp hay lặng lẽ dịch chuyển từ quê lên thành phố để tìm kiếm cơ hội mưu sinh. Triển lãm cá nhân The Invisible Life của họa sĩ Nguyễn Quốc Dũng lựa chọn đi vào những lát cắt ấy như một cách đặt lại câu hỏi về sự hiện diện của con người trong xã hội đương đại.

The Invisible Life: Khi hội họa nhìn vào những thân phận vô hình của đô thị

Triển lãm giới thiệu 25 tác phẩm sơn dầu được thực hiện trong nhiều năm quan sát và nghiên cứu của Nguyễn Quốc Dũng. Không đi theo lối ghi chép hiện thực đơn thuần, các tác phẩm được xây dựng từ sự kết hợp giữa quan sát trực tiếp và những yếu tố hư cấu, cho phép người xem tiếp cận hiện thực qua một góc nhìn giàu tính phản tư. Những nhân vật trong tranh không mang danh tính cụ thể, nhưng lại gợi lên hình ảnh của hàng triệu con người đang tồn tại trong guồng quay của đô thị hóa và toàn cầu hóa.

Điểm xuất phát của triển lãm The Invisible Life là câu chuyện về sự dịch chuyển. Theo Nguyễn Quốc Dũng, nếu nhìn lịch sử nhân loại từ góc độ di cư, có thể thấy đây cũng là lịch sử của những cuộc tìm kiếm một nơi để sống tốt hơn. Chiến tranh, thiên tai, xung đột, sự thiếu hụt nguồn lực hay khoảng cách phát triển giữa nông thôn và thành thị đều trở thành động lực khiến con người phải rời bỏ quê hương. Ở Việt Nam, quá trình đô thị hóa nhiều thập niên qua cũng tạo nên làn sóng lao động nhập cư mạnh mẽ, kéo theo những thay đổi về đời sống xã hội và văn hóa.

Trong tranh của Nguyễn Quốc Dũng, hành trình ấy không chỉ là sự thay đổi địa lý mà còn là sự dịch chuyển về bản sắc. Khi rời khỏi nơi mình sinh ra, người lao động mang theo ký ức, phong tục, giọng nói và những giá trị văn hóa của quê hương, nhưng đồng thời cũng đối diện với nguy cơ đánh mất chúng trong môi trường mới. Họ trở thành một phần của thành phố nhưng lại không thực sự thuộc về nơi đó. Chính cảm giác lưng chừng ấy tạo nên trạng thái “vô hình” mà triển lãm muốn đề cập.

Nhiều tác phẩm gợi lên bầu không khí ngột ngạt của đô thị với những không gian chật hẹp, các khối kiến trúc dày đặc và những nhân vật như bị mắc kẹt giữa dòng chảy phát triển. Sơn dầu được nghệ sĩ sử dụng với bảng màu trầm, những lớp màu dày và cấu trúc bề mặt giàu chất liệu, góp phần tạo nên cảm giác nặng nề, phản ánh áp lực mà con người phải đối diện trong đời sống hiện đại. Đó không chỉ là áp lực kinh tế, lạm phát hay công việc, mà còn là cảm giác bị cuốn vào nhịp sống công nghiệp, nơi mọi thứ được vận hành theo hiệu suất và năng suất.

Triển lãm The Invisible Life của Nguyễn Quốc Dũng cũng đặt ra nhiều suy ngẫm về tác động của toàn cầu hóa. Theo anh, sự phát triển kinh tế mang lại nhiều cơ hội nhưng đồng thời cũng làm lộ rõ những bất bình đẳng giữa các tầng lớp trong xã hội. Khi thị trường lao động giá rẻ trở thành lợi thế cạnh tranh, người lao động lại là những người phải chấp nhận cuộc sống nhiều bấp bênh, với ít cơ hội cải thiện điều kiện sống. Họ rời bỏ ruộng đồng, gia đình và cộng đồng quen thuộc để bước vào môi trường đô thị, nhưng đổi lại là sự cô lập, áp lực mưu sinh và cảm giác mất dần quyền được cất lên tiếng nói của mình.

Câu hỏi đặt ra: Liệu sự phát triển kinh tế có thực sự đồng nghĩa với chất lượng sống tốt hơn?

Một điểm đáng chú ý trong The Invisible Life là nghệ sĩ không dừng lại ở việc phản ánh các vấn đề xã hội. Những câu chuyện về người lao động, người di cư hay đô thị hóa được mở rộng thành những suy tư về thân phận con người nói chung.

Sau đại dịch COVID-19, cùng với những xung đột và biến động trên thế giới, cảm giác bất ổn trở thành trải nghiệm chung của nhiều cộng đồng. Trong bối cảnh đó, sự “tạm bợ” không còn chỉ thuộc về người di cư mà trở thành trạng thái hiện hữu của mỗi cá nhân trước tính hữu hạn của đời sống.

Thông qua 25 tác phẩm, Nguyễn Quốc Dũng không đưa ra câu trả lời hay lời phán xét. Thay vào đó, anh đặt người xem trước những câu hỏi: liệu sự phát triển kinh tế có thực sự đồng nghĩa với chất lượng sống tốt hơn? Khi các thành phố ngày càng mở rộng, ai là người được hưởng lợi và ai đang bị bỏ lại phía sau? Và trong guồng quay của xã hội hiện đại, chúng ta có còn đủ thời gian để nhìn thấy những con người vẫn âm thầm tồn tại quanh mình?

Không hướng đến những hình ảnh gây sốc hay những tuyên ngôn trực diện, The Invisible Life lựa chọn ngôn ngữ của hội họa để mở ra đối thoại về đô thị, lao động và sự tồn tại của con người. Triển lãm vì thế không chỉ là một không gian thưởng lãm nghệ thuật mà còn là lời gợi nhắc về những thân phận dễ bị lãng quên giữa nhịp sống phát triển không ngừng. Đó cũng là cách Nguyễn Quốc Dũng sử dụng hội họa như một phương tiện để quan sát xã hội, lưu giữ ký ức và khơi gợi sự đồng cảm trước những “cuộc đời vô hình” vẫn đang hiện diện mỗi ngày.

CÁC TRIỂN LÃM MỚI:

Harper’s Bazaar Vietnam