Siết chặt vi phạm bản quyền, không để hồn nhiên xem phim lậu

Vi phạm bản quyền trên môi trường số đang trở thành bài toán nan giải không chỉ với Việt Nam mà còn với nhiều quốc gia trên thế giới. Từ phim ảnh, âm nhạc, chương trình truyền hình đến phần mềm máy tính, trò chơi điện tử… tình trạng khai thác trái phép diễn ra công khai, tinh vi và xuyên biên giới, gây thiệt hại lớn cho ngành công nghiệp sáng tạo.

Trong bối cảnh đó, ngày 5/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg về việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Chia sẻ với phóng viên VietNamNet, ông Trần Hoàng – Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết trong thời gian tới, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức kiểm tra việc chấp hành quy định về bản quyền chương trình máy tính tại doanh nghiệp; đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm bản quyền phim, âm nhạc, chương trình truyền hình, trò chơi điện tử… trên môi trường mạng.

Các hành vi vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định pháp luật.

Cục Bản quyền tác giả cũng đề nghị các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân chủ động rà soát, bảo đảm tuân thủ nghiêm túc quy định pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trong hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ; không sử dụng phần mềm không có bản quyền, không khai thác trái phép tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình hay chương trình phát sóng.

Chiều 7/5, Cục Bản quyền tác giả và Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 – Bộ Công an) ký kết chương trình phối hợp công tác nhằm tăng cường quản lý và thực thi pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số giai đoạn 2026-2029.

Đây được xem là bước đi quan trọng trong bối cảnh vi phạm bản quyền trên Internet ngày càng phức tạp, khó kiểm soát và có yếu tố xuyên quốc gia.

Việt Nam đã có “hành lang pháp lý màu sáng”

Theo bà Phạm Thị Kim Oanh – Cục phó Cục Bản quyền tác giả, Việt Nam hiện đã xây dựng được nền tảng pháp lý tương đối toàn diện về bản quyền và quyền liên quan.

“Cho đến thời điểm hiện nay, chúng ta đã nhìn thấy một bức tranh màu sáng trong hành lang pháp lý về bản quyền của Việt Nam”, bà nói.

Hiện Việt Nam đã tham gia 8/9 điều ước quốc tế đa phương về quyền tác giả và quyền liên quan, đồng thời là thành viên của 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) có cam kết liên quan đến bản quyền.

Trong số các điều ước quốc tế quan trọng có Công ước Berne về bảo hộ tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học; Công ước Rome về bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, tổ chức phát sóng; Công ước Geneva về chống sao chép trái phép bản ghi âm; Hiệp định TRIPS của WTO về các khía cạnh liên quan tới thương mại của quyền sở hữu trí tuệ.

Đặc biệt, Việt Nam đã tham gia các hiệp ước liên quan tới môi trường số như WCT và WPPT. Hai hiệp ước này có hiệu lực tại Việt Nam từ năm 2022 và 2023, được xem là những “cây gậy bản quyền” quan trọng trong quá trình hội nhập quốc tế.

Theo bà Oanh, việc tham gia các điều ước quốc tế không chỉ giúp bảo vệ tác phẩm của Việt Nam ở nước ngoài mà còn đặt ra nghĩa vụ bảo vệ quyền của các chủ thể quyền quốc tế tại Việt Nam.

“Việt Nam muốn hội nhập, muốn đưa tác phẩm ra thế giới phải tham gia sân chơi chung”, bà nhấn mạnh.

Song song với các cam kết quốc tế, hệ thống pháp luật trong nước cũng liên tục được sửa đổi để phù hợp với bối cảnh mới.

Việt Nam hiện có Luật Sở hữu trí tuệ ban hành năm 2005 và nhiều lần sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế cũng như sự phát triển công nghệ.

Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, thời điểm Việt Nam gia nhập WTO năm 2009, nhiều quy định liên quan đến khai thác tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình trong chương trình phát sóng đã được sửa đổi để tương thích với Công ước Berne và Hiệp định TRIPS.

Gần đây, các quy định liên quan đến thực thi bản quyền trên môi trường số tiếp tục được bổ sung.

Đáng chú ý, Nghị định số 341 ban hành ngày 26/12/2025, có hiệu lực từ ngày 15/1/2026 đã nâng mức xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả và quyền liên quan; đồng thời bổ sung nhiều nhóm hành vi vi phạm mới, đặc biệt trên không gian mạng.

Tiếp đó, ngày 6/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 134 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 17/2023 về quyền tác giả, quyền liên quan, trong đó có những nội dung liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo đánh giá của Cục Bản quyền tác giả, pháp luật Việt Nam về cơ bản đã tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế.

Mảng tối của vi phạm bản quyền trên Internet

Dù hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, tình trạng vi phạm bản quyền trên môi trường số vẫn diễn ra nghiêm trọng.

Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, nguyên nhân lớn nhất đến từ sự phát triển quá nhanh của công nghệ. “Một bộ phim vừa chiếu, ai đó quay trộm trong rạp và ngay lập tức xuất hiện trên mạng xã hội”, bà dẫn chứng.

Việc vi phạm hiện nay không còn đơn giản như thời đĩa lậu trước đây mà đã chuyển sang hình thức tinh vi hơn, dễ tiếp cận hơn và khó kiểm soát hơn.

Chỉ cần gõ tên một bộ phim trên Internet, người dùng có thể thấy hàng chục website cung cấp phim miễn phí với phụ đề tiếng Việt đầy đủ. Nhiều người thậm chí không nhận thức được đây là hành vi tiếp tay cho vi phạm bản quyền.

Khó khăn lớn khác là nhiều website vi phạm đặt máy chủ ở nước ngoài khiến việc phối hợp xử lý gặp nhiều trở ngại.

Theo bà Oanh, nguồn thu quảng cáo khổng lồ giúp các website lậu tồn tại và mở rộng quy mô. Các đối tượng có thể lưu trữ hàng triệu tác phẩm vi phạm từ nhiều quốc gia để thu hút lượt truy cập. “Đây là một mảng tối và là tình trạng rất nhức nhối hiện nay”, bà nói.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thách thức hoàn toàn mới đối với công tác bảo vệ bản quyền.

Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, AI mang lại cơ hội lớn cho sáng tạo và phân phối nội dung nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền tác giả ở quy mô lớn.

Một trong những vấn đề khó nhất hiện nay là dữ liệu đầu vào để huấn luyện AI. Việc sử dụng tác phẩm của người khác như thế nào được xem là hợp pháp vẫn là câu hỏi lớn đối với nhiều quốc gia.

Bên cạnh đó, AI có thể tạo ra sản phẩm giống với kịch bản, hình ảnh hay giọng nói của người khác, dẫn tới nguy cơ vi phạm bản quyền và quyền nhân thân.

“Hành lang pháp lý đang phải giải quyết câu hỏi: sử dụng trí tuệ nhân tạo thì ai là tác giả và như thế nào được coi là tác phẩm để bảo hộ bản quyền”, bà Oanh cho biết.

Theo đại diện Cục Bản quyền tác giả, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) đã tổ chức nhiều hội nghị quốc tế nhằm tìm giải pháp cho vấn đề này.

Việt Nam cũng được đánh giá là một trong những quốc gia sớm đưa nội dung liên quan đến AI vào văn bản quy phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh công nghệ và pháp luật, yếu tố quan trọng không kém là nhận thức xã hội.

Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, nếu người dân không nâng cao ý thức rất khó giải quyết triệt để vấn nạn vi phạm bản quyền.

Tuy nhiên, bà cho rằng thời gian gần đây đã xuất hiện nhiều tín hiệu tích cực, đặc biệt trong giới trẻ: “Nhiều bạn Gen Z sẵn sàng bớt tiền ăn sáng, cà phê để mua tài khoản Netflix hoặc đóng góp mua bản quyền”.

Trong các cộng đồng người hâm mộ nghệ sĩ, nhiều bạn trẻ chủ động kêu gọi bảo vệ sản phẩm của thần tượng, báo cáo các website vi phạm và phản đối hành vi sử dụng nội dung lậu.

Dù vậy, tình trạng hồn nhiên xem phim lậu, tải nhạc lậu vẫn còn phổ biến. Theo bà Oanh, cần xây dựng một chiếc kiềng ba chân để hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền.

Trong đó, giáo dục về bản quyền cần được đưa vào trường học; truyền thông phải hướng đến xây dựng ý thức tôn trọng giá trị sáng tạo thay vì chỉ nhấn mạnh mức xử phạt; đồng thời các chủ thể quyền cần cung cấp dịch vụ nội dung hợp pháp với chi phí phù hợp để người trẻ dễ tiếp cận.

“Hãy thưởng thức văn hóa một cách văn minh, có bản quyền”, bà nhấn mạnh.

Hướng tới xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập

Theo định hướng của Chính phủ, Việt Nam dự kiến xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập, tách khỏi Luật Sở hữu trí tuệ, trình Quốc hội vào giai đoạn 2027-2028.

Đây được xem là bước đi lớn nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của công nghiệp văn hóa và môi trường số.

Theo Cục Bản quyền tác giả, luật mới sẽ hướng tới việc làm rõ vai trò của các nền tảng trung gian, tăng cường cơ chế thực thi trên không gian mạng, giảm bớt thủ tục hành chính và thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của AI.

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý cũng sẽ tập trung vào nhiều giải pháp đồng bộ như đầu tư công nghệ phục vụ thực thi bản quyền; tăng cường phối hợp quốc tế; phát huy vai trò của các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan như VCPMC hay VIETRO; nâng cao tính minh bạch trong hoạt động cấp phép, thu và phân phối tiền bản quyền.

Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, cuộc chiến chống vi phạm bản quyền trên môi trường số là cuộc chiến lâu dài và không thể giải quyết bằng một giải pháp đơn lẻ.

“Không có công nghệ thì không thể bảo vệ bản quyền trên môi trường số”, bà nói, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, chủ thể quyền và cộng đồng người sử dụng để xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh, văn minh.

Hệ thống phim lậu lớn nhất Việt Nam tuyên bố đóng cửaNền tảng chuyên đăng tải phim không bản quyền vừa thông báo dừng hoạt động từ ngày 5/2. Website Rổ Phim chỉ còn hiển thị thông báo đóng cửa, trong khi ứng dụng trên điện thoại và TV cũng không thể truy cập.

Theo Vietnamnet