Phát hiện dấu vết lửa 1,79 triệu năm trước trong hang động ở Nam Phi: Thời điểm con người làm chủ ngọn lửa có thể được đẩy lên sớm hơn đáng kể

Sự xuất hiện của ngọn lửa đã thay đổi quỹ đạo phát triển của xã hội loài người. Từ việc sưởi ấm, thắp sáng đến xua đuổi thú dữ, lửa từ lâu đã được coi là một trong những công cụ sinh tồn quan trọng nhất của người cổ đại. Ngày nay, một phát hiện khảo cổ mới nhất ở Nam Phi cho thấy lịch sử sử dụng lửa của con người có thể còn lâu đời hơn so với những gì chúng ta từng nghĩ.

Theo tờ Daily Mail đưa tin ngày 14 tháng 6, các nhà nghiên cứu đã phát hiện một loạt xương động vật mang dấu vết bị đốt cháy nằm sâu trong hang động Wonderwerk ở Nam Phi, niên đại sớm nhất của chúng có thể bắt nguồn từ khoảng 1,79 triệu năm trước. Khám phá này không chỉ phá kỷ lục về việc con người sử dụng lửa sớm nhất từng được biết đến, mà còn cung cấp manh mối mới cho việc nghiên cứu các hoạt động của con người thời tiền sử.

Hang động bí ẩn lại xuất hiện dấu vết lửa thời tiền sử

Hang Wonderwerk nằm ở tỉnh Bắc Cape, Nam Phi, là một trong những di chỉ tiền sử nổi tiếng nhất châu Phi. Trong nhiều năm qua, các nhà khảo cổ đã tìm thấy ở đây các công cụ bằng đá, hài cốt động vật cũng như các di tích nghi là đống lửa cổ đại, do đó nơi đây được coi là địa điểm quan trọng để nghiên cứu đời sống của người tiền sử.

Trước đây, bằng chứng về việc sử dụng lửa do giới khoa học phát hiện trong hang động này có niên đại khoảng 1 triệu năm, bao gồm các mảnh xương bị cháy đen, tro thực vật và các công cụ bằng đá bị nung nóng.

A new study just pushed the human use of fire back to 1.8 million years ago, almost 800,000 years earlier than the textbooks allowed.

Researchers at the National Museum in Madrid and the University of Toronto re-examined burned bones in Wonderwerk Cave in South Africa, using a…pic.twitter.com/qwQlwtrUe7

— Megalithic Mysteries (@Megalithic12000) June 9, 2026

Khám phá mới lần này lại đến từ khu vực trầm tích ở tầng sâu hơn của hang động. Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy một lượng lớn xương động vật có vú nhỏ bé trong một loạt các hóa thạch được bảo quản tốt, trong đó không ít mẫu vật mang dấu vết rõ ràng là bị tác động bởi ngọn lửa.

Những mảnh xương này vốn thuộc về các viên thức ăn do loài cú nôn ra. Sau khi nuốt chửng con mồi, cú sẽ gom những phần xương và lông không thể tiêu hóa lại thành viên rồi nôn ra, trải qua một khoảng thời gian dài đằng đẵng, chúng đã hình thành hóa thạch.

Công nghệ kiểm tra mới hé lộ bằng chứng bị che giấu

Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí học thuật PLOS One.

Để tránh làm hỏng các hóa thạch quý giá, nhóm nghiên cứu đã áp dụng một phương pháp kiểm tra mới – Công nghệ phân tích phát quang xương (Bone Luminescence).

Các nhà nghiên cứu đã sử dụng ánh sáng xanh cường độ cao chiếu vào các mẫu xương, và quan sát phản ứng của chúng dưới một kính hiển vi đặc biệt. Thí nghiệm cho thấy, những mảnh xương từng bị đốt cháy ở nhiệt độ cao sẽ phát ra ánh sáng huỳnh quang màu đỏ đặc trưng, trong khi những mảnh xương chưa từng bị nung nóng thì không xuất hiện hiện tượng tương tự.

Sau đó, nhóm nghiên cứu lại sử dụng một phương pháp phân tích phòng thí nghiệm khác để xác minh, kết quả của hai lần kiểm tra hoàn toàn khớp với nhau, điều này càng khẳng định những mảnh xương này từng bị tác động bởi ngọn lửa.

Các nhà nghiên cứu cho biết, trong tương lai, công nghệ mới này có triển vọng sẽ giúp các nhà khảo cổ học khám phá ra nhiều di tích lửa đốt thời tiền sử mà mắt thường khó có thể nhận biết được.

Ngọn lửa có thể đã được mang vào sâu trong hang động

Các nhà nghiên cứu cho rằng, những dấu vết bị đốt cháy này rất khó có khả năng xuất phát từ các vụ cháy rừng tự nhiên.

Nguyên nhân là vì số xương này nằm ở sâu trong hang động, cách khá xa lối vào. Nếu ngọn lửa chỉ bắt nguồn từ các vụ cháy tự nhiên bên ngoài, thì rất khó để đưa sức nóng liên tục truyền vào một vị trí sâu như vậy.

Do đó, nhóm nghiên cứu suy đoán rằng, con người sinh sống tại khu vực này vào thời điểm đó có thể đã mang mồi lửa vào hang, và sử dụng những vật liệu dễ cháy như các viên thức ăn khô của cú để duy trì ngọn lửa.

Dù hiện tại vẫn chưa thể xác nhận ngọn lửa này có được dùng để nấu chín thức ăn hay không, cũng như không thể chứng minh con người thời điểm đó đã nắm giữ kỹ thuật chủ động tạo ra lửa, nhưng các bằng chứng liên quan cho thấy, rất có thể họ đã trang bị được khả năng bảo quản và duy trì nguồn lửa.

Có thể phá kỷ lục sử dụng lửa sớm nhất

Để xác nhận niên đại của di tích, nhóm nghiên cứu đã phân tích bằng hai phương pháp xác định niên đại độc lập.

Một trong số đó là phương pháp xác định niên đại thông qua việc kiểm tra thông tin địa từ được lưu giữ trong các lớp đá, phương pháp còn lại là đo khoảng thời gian các trầm tích bị cách ly khỏi tia vũ trụ sau khi bị chôn vùi.

Kết quả chỉ ra rằng, các di tích liên quan được hình thành sớm nhất vào khoảng 1,79 triệu năm trước.

Theo các tài liệu do đài BBC của Anh và Viện Smithsonian của Mỹ từng tổng hợp, hiện tại, các bằng chứng đáng tin cậy về việc sử dụng lửa được giới học thuật quốc tế công nhận rộng rãi thường tập trung vào khoảng từ 1 triệu năm đến 800.000 năm trước. Vì thế, phát hiện lần này tại Nam Phi đã đẩy lùi kỷ lục sử dụng lửa từng được biết đến lên sớm hơn hàng trăm nghìn năm.

Các nhà nghiên cứu chia sẻ, việc sử dụng lửa không chỉ nâng cao khả năng hoạt động vào ban đêm và phòng chống thú dữ của người tiền sử, mà còn thay đổi cách thức họ khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Khám phá lần này đã cung cấp những manh mối vô giá để tìm hiểu cách con người thời tiền sử tiếp cận ngọn lửa, bảo quản và sử dụng chúng.

Cùng với việc nhiều di chỉ và công nghệ mới được đưa vào ứng dụng, câu hỏi về việc con người bắt đầu sử dụng lửa sớm nhất từ khi nào, có lẽ sẽ nhận được đáp án rõ ràng hơn trong tương lai.

Theo Vision Times