Cảnh giác với tín hiệu cầu cứu của gan, “6 triệu chứng” này không thể chần chừ

Vọng, văn, vấn, thiết là những phương pháp chẩn đoán chính của Trung y, trong đó vọng chẩn được đặt lên hàng đầu. Thực ra, dù là Trung y hay Tây y, các bác sĩ đều thông qua việc quan sát những thay đổi nhỏ bên ngoài của da, móng, tóc… để suy đoán các bệnh lý ở các cơ quan nội tạng bên trong, trong đó mối liên hệ giữa hệ thống gan mật và làn da là được biết đến và coi trọng nhất. Khi gan mật có bệnh, da có thể xuất hiện nhiều sự thay đổi, Trung y và Tây y có thể có những diễn giải và suy luận khác nhau, nhưng trọng tâm lại hoàn toàn thống nhất:

1. Vàng da Do tổn thương tế bào gan, ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa và bài tiết bilirubin, đồng thời các mao mạch mật bị vỡ khiến bilirubin trào ngược vào tuần hoàn máu, từ đó gây ra tình trạng vàng da. Trung y cho rằng vàng da có liên quan mật thiết nhất đến “thấp”, và chia thành “dương hoàng” và “âm hoàng”. Dương hoàng thuộc thực chứng, dùng Nhân trần hao thang để điều trị; âm hoàng thuộc hư chứng, dùng Nhân trần truật phụ thang để điều trị. Cần lưu ý rằng, một số người bẩm sinh da đã hơi vàng, hoặc do ăn quá nhiều cà rốt, cam, quýt, cà chua, đu đủ, khoai tây… thì da cũng có thể chuyển vàng, nhưng điểm khác biệt là trong những trường hợp này lòng trắng mắt sẽ không bị vàng.

2. Tăng sắc tố da (Lắng đọng melanin) Đây là do sự lắng đọng hắc tố melanin ở lớp đáy của biểu bì da, khiến da người bệnh chuyển sang màu xám xỉn. Tình trạng này sẽ đậm lên hoặc nhạt đi tùy theo sự tiến triển trầm trọng hay thuyên giảm của bệnh gan. Những thay đổi này có thể phân bố lan tỏa, rõ rệt hơn ở những vùng da tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, các vết sẹo hoặc quầng vú; cũng có khi xuất hiện cục bộ, trông rất giống các đốm nâu. Vì vậy, nam giới hoặc phụ nữ trẻ chưa mang thai, chưa uống thuốc tránh thai mà xuất hiện các đốm nâu thì nên đi kiểm tra chức năng gan. Sự thay đổi màu sắc da xám xỉn này, Trung y phần lớn cho là có liên quan đến chứng thận hư, tức là bệnh gan kéo dài lâu ngày sẽ ảnh hưởng đến thận (cửu bệnh cập thận), vì vậy cần phải bồi bổ cả gan và thận. Bài thuốc cơ bản thường dùng là “Tư thủy thanh can ẩm”.

3. Giãn mao mạch Những bệnh nhân mắc bệnh gan mãn tính thường xuất hiện nhiều mao mạch bị giãn, có hình đốm loang lổ ở những vùng da tiếp xúc với ánh nắng như mặt, cổ, cánh tay… khi ấn vào thì mất màu. Tuy nhiên, những người như nông dân quanh năm suốt tháng làm việc dưới môi trường nắng gió cũng có thể xuất hiện tình trạng giãn mao mạch tương tự.

4. Nốt nhện (Sao mạch) Nguyên nhân có thể do rối loạn chức năng gan khiến hormone estrogen không bị phá hủy bình thường mà tích tụ lại, gây giãn mao mạch cục bộ. Hình thái của nốt nhện là từ một tiểu động mạch trung tâm tỏa ra nhiều mạch máu nhỏ li ti, trông giống như con nhện, dùng tay ấn vào thì biến mất, buông tay ra lại xuất hiện. Chúng thường mọc ở mặt, cổ, ngực, cánh tay, lưng và bàn tay. Trong cuốn “Huyết chứng luận” của danh y thời Thanh – Đường Dung Xuyên từng đề cập: “Chứng huyết cổ, mạn sườn và bụng dưới trướng đầy, trên người đầy những gân máu vằn vện, bồn chồn khát nước, tiểu tiện đỏ, đại tiện đen, trên bụng nổi gân xanh”. Các triệu chứng này rất giống với biểu hiện của bệnh nhân xơ gan, ung thư gan, trong đó “gân máu vằn vện” có thể chính là nốt nhện, cho thấy vấn đề này nên được điều trị kết hợp với phương pháp hoạt huyết hóa ứ.

5. Lòng bàn tay son (Bàn tay gan) Lòng bàn tay son là tình trạng xuất hiện các mảng màu đỏ tươi ở vùng mô ngón cái (đại ngư tế), mô ngón út (tiểu ngư tế) và lòng bàn tay, hoặc các đốm/mảng đỏ ở gốc các ngón tay, khi ấn vào có thể tái nhợt đi. Tuy nhiên, cũng có một số người có lòng bàn tay son nhưng lại không mắc bất kỳ bệnh lý nào, ngược lại, người mắc bệnh gan cũng không nhất thiết phải có triệu chứng này.

6. Ngứa da Ngứa da là một trong những triệu chứng phổ biến nhất và khó chịu nhất trong các bệnh lý về hệ thống gan mật. Người ta suy đoán rằng, khi gan xảy ra biến chứng, tế bào gan bị phá hủy, tiểu quản mật bị tắc nghẽn khiến việc vận chuyển dịch mật gặp vấn đề. Lúc này, bilirubin dễ dàng bị hấp thu lại vào máu, tuần hoàn đến lớp da, kích thích các đầu mút thần kinh gây ngứa ngáy, đặc biệt là ở những vùng tập trung nhiều dây thần kinh như nách, ngực lưng và chân lại càng ngứa ngáy khó nhẫn nại. Trong Trung y, có thể điều trị bằng các vị thuốc giúp sơ can lợi đởm (thông gan lợi mật), thanh nhiệt lợi thấp, đồng thời có khả năng khu phong giảm ngứa như nhân trần, kim tiền thảo, xích thược, địa phu tử, bạch tật lê…

Ngoài ra, do bệnh gan mãn tính làm rối loạn chuyển hóa nội tiết, có thể dẫn đến rụng lông ở các vùng đặc trưng giới tính thứ cấp, chẳng hạn như lông nách, lông mu… và ở nam giới, tóc có thể mọc chậm lại; một số thay đổi khác như biến đổi ở móng tay, chứng vú to ở nam giới cũng có thể liên quan đến bệnh lý về gan. Vì vậy, nếu người bệnh phát hiện có biểu hiện bất thường, nên nhanh chóng đi khám và điều trị để tránh làm chậm trễ bệnh tình. Càng không nên có tư tưởng định kiến hay hùa theo số đông, cho rằng chỉ cần một lọ thuốc thành phẩm hay một bài thuốc truyền miệng nào đó là có thể lấy lại màu sắc rực rỡ tươi sáng cho cuộc sống.

(Tác giả là Viện trưởng Phòng khám Trung y Diệp Tuệ Xương tại thành phố Đài Trung, Đài Loan. Bài viết này được đăng tải với sự cho phép của tác giả, vui lòng xin phép tác giả trước khi sao chép.)

Theo Vision Times