“Sáng ăn gừng tốt hơn nước sâm, tối ăn gừng độc tựa thạch tín” rốt cuộc có lý hay không?

Dù là một bát canh gừng đường đen trong ngày đông giá rét, hay những sợi gừng dùng để khử mùi tanh khi chế biến hải sản, gừng tươi từ lâu đã đi sâu vào đời sống hàng ngày của chúng ta. Tuy nhiên, trong dân gian lưu truyền một câu tục ngữ dưỡng sinh nổi tiếng: “Sáng ăn gừng tốt hơn nước sâm, tối ăn gừng độc tựa thạch tín”. Câu nói này khiến không ít người hoài nghi về thời điểm ăn gừng: Lẽ nào ăn một miếng gừng vào buổi tối lại thực sự nguy hiểm đến vậy?

Một, Góc nhìn của Đông y: Mối quan hệ giữa sự thăng giáng của dương khí và gừng tươi Để hiểu tại sao người xưa lại đưa ra quan điểm này, trước tiên phải hiểu được cách Đông y nhìn nhận về sự vận hành dương khí của cơ thể con người.

1. Sáng sớm dương khí mới sinh, gừng tươi hỗ trợ một tay Đông y cho rằng, sự vận hành của tự nhiên và chức năng sinh lý của cơ thể con người có sự hô ứng lẫn nhau. Trong một ngày, buổi sáng là thời điểm dương khí bắt đầu sinh sôi, vạn vật thức tỉnh.

Gừng tươi vị cay, tính ấm, có tác dụng phát tán, ấm dạ dày, thăng phát dương khí. Vào buổi sáng khi cơ thể vừa thức dậy, vị khí (khí của dạ dày) còn yếu, ăn một chút gừng (ví dụ như uống trà gừng hoặc ăn gừng kèm bữa ăn) có thể làm ấm tỳ vị, thúc đẩy tuần hoàn khí huyết, giúp dương khí trong cơ thể thăng phát thuận lợi. Hiệu quả vực dậy tinh thần, ôn trung kiện tỳ này, đối với những người có thể chất hư hàn (lạnh yếu) mà nói, tác dụng điều lý thực sự không kém gì nhân sâm đắt tiền. Do đó mới có cách ví von phóng đại “Sáng ăn gừng tốt hơn nước sâm”.

2. Ban đêm dương khí hội tụ vào trong, gừng tươi lại đi ngược quy luật Ngược lại, đến chiều tối và đêm khuya, dương khí của tự nhiên suy giảm, dương khí của con người cũng nên thuận theo tự nhiên, thu liễm (hội tụ) vào trong cơ thể, chuẩn bị bước vào trạng thái giấc ngủ, điều này trong Đông y gọi là “âm thịnh dương suy”.

Nếu ăn quá nhiều gừng vào buổi tối, đặc tính cay ấm và phát tán của nó sẽ cưỡng chế thúc đẩy dương khí vốn dĩ cần được nghỉ ngơi. Khi dương khí trong cơ thể bị kích thích quá mức, con người dễ xuất hiện các triệu chứng “bốc hỏa” như bực bội, nóng trong, mất ngủ. Người xưa vì muốn cảnh báo mọi người không nên phá vỡ sự cân bằng âm dương của cơ thể vào sai thời điểm, nên mới sử dụng lối nói quá đầy mạnh mẽ là “tựa thạch tín” (độc như thạch tín), chứ không phải ngụ ý rằng gừng ăn vào buổi tối thực sự sẽ sinh ra độc tố hóa học.

Hai, Y học hiện đại: Sự kích thích của gingerol đối với thần kinh và dạ dày ruột Thoát khỏi bối cảnh huyền học của Đông y truyền thống, y học và dinh dưỡng học phương Tây hiện đại nhìn nhận vấn đề này như thế nào? Thực tế, phân tích của khoa học hiện đại lại hoàn toàn trùng khớp với trí tuệ của người xưa, nguyên nhân chính nằm ở thành phần hoạt tính cốt lõi trong gừng tươi — gingerol.

1. Làm tỉnh táo tinh thần và hệ thần kinh tự chủ Gingerol có tính kích thích mạnh. Khi chúng ta ăn gừng, nó sẽ kích thích niêm mạc miệng và các đầu mút thần kinh ở đường tiêu hóa, từ đó làm hưng phấn hệ thần kinh giao cảm, thúc đẩy tuần hoàn máu và làm nhịp tim đập nhanh hơn. Ăn vào buổi sáng, vừa vặn có thể giúp chúng ta thoát khỏi trạng thái ngái ngủ khi mới thức dậy, đạt được hiệu quả làm tỉnh táo tinh thần và xua tan cái lạnh buổi sáng. Ăn vào buổi tối, nếu hệ thần kinh giao cảm bị hưng phấn quá mức, nó sẽ trực tiếp ức chế hệ thần kinh phó giao cảm chịu trách nhiệm cho sự thư giãn và giấc ngủ. Điều này sẽ khiến thần kinh não bộ ở trạng thái hưng phấn, gây khó ngủ hoặc làm giảm chất lượng giấc ngủ.
2. Nhu động ruột và sự tiết dịch tiêu hóa Gingerol còn có thể thúc đẩy tiết axit dạ dày và nhu động ruột: Ăn vào buổi sáng, có thể khai vị kiện tỳ, tăng cảm giác thèm ăn buổi sáng và giúp tiêu hóa bữa sáng. Ăn vào buổi tối, khi các cơ quan trong cơ thể bước vào thời kỳ nghỉ ngơi và phục hồi vào ban đêm, việc tiết quá nhiều axit dạ dày dễ gây ra các triệu chứng khó chịu như trào ngược dạ dày thực quản, ợ nóng (chứng rát dạ dày). Đặc biệt đối với những bệnh nhân vốn đã mắc bệnh viêm loét dạ dày hoặc trào ngược dạ dày thực quản, ăn gừng vào ban đêm chẳng khác nào “đổ thêm dầu vào lửa”.

Ba, Ăn gừng buổi tối không thực sự độc như thạch tín Khi đã biết nguyên lý, chúng ta sẽ hiểu câu nói “tối ăn gừng độc tựa thạch tín” không hề đứng vững về mặt khoa học, đó chỉ là một lời cảnh báo phóng đại. Việc có gây ra ảnh hưởng xấu hay không hoàn toàn phụ thuộc vào “thể chất” của mỗi người và “liều lượng” gừng được ăn.

1. Những ai tuyệt đối không nên ăn nhiều gừng vào buổi tối? Nếu bạn thuộc một trong các thể chất dưới đây, vào buổi tối quả thực nên hạn chế nghiêm ngặt việc nạp gừng: Người âm hư hỏa vượng: Những người thường xuyên nóng lòng bàn tay bàn chân, đổ mồ hôi trộm ban đêm, miệng khô lưỡi khát, lưỡi đỏ ít rêu, ăn gừng vào buổi tối sẽ làm tăng thêm sự nóng nực (táo nhiệt) trong cơ thể. Người bị mất ngủ nghiêm trọng: Những người nhạy cảm với sự kích thích thần kinh, dễ bị mất ngủ nên tránh mọi loại thực phẩm có tác dụng làm tỉnh táo vào buổi tối. Bệnh nhân mắc bệnh dạ dày ruột: Người có quá nhiều axit dạ dày, có tiền sử viêm loét dạ dày, ăn gừng ban đêm dễ gây ra đau dạ dày.
2. Những ai ăn một chút gừng vào buổi tối lại có lợi? Dưỡng sinh không có công thức tuyệt đối, trong một số trường hợp đặc biệt, ăn gừng vào buổi tối ngược lại có tác dụng chữa bệnh hoặc làm dịu cơ thể: Người bị cảm mạo phong hàn: Nếu không cẩn thận dầm mưa, hoặc bị nhiễm lạnh vào ban đêm, xuất hiện các triệu chứng ớn lạnh, chảy nước mũi trong, lúc này dù có muộn đến đâu, uống một bát canh gừng nóng có thêm gốc hành trắng, tận dụng tác dụng phát hãn giải biểu (ra mồ hôi, giải cảm) để xua tan hàn khí trong cơ thể mới là cách làm đúng đắn. Người tỳ vị hư hàn: Nhóm người này quanh năm tay chân lạnh ngắt, đau bụng kinh, ăn thức ăn sống lạnh dễ bị tiêu chảy. Vào những đêm mùa đông, uống một lượng vừa phải nước canh gừng ấm ngược lại sẽ giúp làm ấm cơ thể, dễ đi vào giấc ngủ.

Theo VisionTimes