Tục lệ cổ xưa: Uống nước ấm mang lại nhiều lợi ích

Trong nền văn hóa sức khỏe ngày nay — nơi vốn đang bị ám ảnh bởi việc tắm nước lạnh, sinh tố protein cũng như “quy trình chăm sóc da buổi sáng 20 bước” rườm rà — thì một thói quen mới nổi lên gần đây lại chính là: uống một ly nước nóng ngay sau khi thức dậy vào sáng sớm.

Nó không chứa thành phần thích nghi (adaptogen), cũng không chứa collagen, thế nhưng ly nước nóng tưởng chừng như bình thường không có gì đặc biệt này lại đang âm thầm tạo nên một làn sóng thịnh hành. Những người hành nghề Y học cổ truyền Trung Hoa (Đông y) hiểu rất rõ điều này, bởi đối với họ, đây chẳng qua là một thói quen buổi sáng vô cùng bình thường mà thôi.

Bác sĩ Đông y Trần Phỉ Lệ (Felice Chan), người đã duy trì thói quen uống một ly nước nóng mỗi sáng từ khi còn nhỏ, chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với tờ Thời báo Epoch Times: “Thật là một điều thú vị khi chứng kiến nó phát triển thành một xu hướng ở thế giới phương Tây hiện nay.”

Trong các gia đình người Hoa, thói quen này đã được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, và được xem là một lối sống không thể bình thường hơn.

Bà cho biết: “Trong lý luận của Đông y, việc uống nước nóng hướng đến mục tiêu trường thọ và dưỡng sinh hàng ngày nhiều hơn là một liệu pháp mang lại hiệu quả tức thì. Đây thực chất là một thói quen nhỏ nhưng lại đóng vai trò cốt lõi, giúp nuôi dưỡng và làm khỏe mạnh cơ thể chúng ta một cách bền bỉ theo thời gian.”

Phương pháp cổ xưa ngàn năm: Trí tuệ Đông y về dưỡng sinh bằng nước ấm

Hệ thống lý luận của Đông y về chế độ ăn uống hàn – nhiệt có thể truy nguyên từ các kinh điển Đông y cổ đại vào khoảng năm 200 đến 300 sau Công nguyên. Trong các sách cổ này, những thứ ấm nóng được coi là có khả năng giúp duy trì sự cân bằng bên trong cơ thể và chức năng tiêu hóa, mà cả hai điều này đều phụ thuộc vào sự cân bằng động của Âm và Dương.

Người ta tin rằng thực phẩm và đồ uống có tính ấm có thể thúc đẩy tuần hoàn máu, đồng thời thông qua việc duy trì sự hoạt động tích cực và khỏe mạnh của các cơ quan tiêu hóa, giúp cơ thể “chuyển hóa” thức ăn thành nguồn năng lượng có thể sử dụng, tức là sinh mệnh năng lượng (Khí). Đông y cho rằng những yếu tố này có mối liên hệ mật thiết với việc kéo dài tuổi thọ và làm chậm quá trình lão hóa.

Trong lý luận Đông y, trường thọ không chỉ đơn thuần là sống lâu, mà quan trọng hơn là giữ cho cơ thể duy trì được sự cân bằng và vận hành tốt các chức năng trong suốt những năm tháng dài đằng đẵng. Khi các cơ quan tiêu hóa (đặc biệt là tỳ vị) hoạt động tích cực và được nuôi dưỡng đầy đủ, cơ thể sẽ ít rơi vào trạng thái mất cân bằng như tích tụ thấp khí (độ ẩm) hay khí huyết ứ trệ — những trạng thái mà Đông y cho là sẽ dẫn đến mệt mỏi, bệnh tật và suy giảm chức năng liên quan đến tuổi tác.

Bác sĩ Trần thường khuyên những bệnh nhân có rêu lưỡi trắng nên uống nước nóng. Trong lý thuyết Đông y, rêu lưỡi trắng là dấu hiệu của việc tích tụ quá nhiều thấp khí trong cơ thể, thường dự báo chức năng tiêu hóa bị trì trệ hoặc các hệ thống trong cơ thể đang ở trạng thái mất cân bằng.

Bà nói: “Nước ấm có thể trợ lực cho ‘ngọn lửa tiêu hóa’ bên trong cơ thể, giúp tỳ vị chuyển hóa thức ăn và chất lỏng hiệu quả hơn, từ đó thúc đẩy quá trình trao đổi chất và nâng cao năng lượng tổng thể.”

Cái gọi là “ngọn lửa tiêu hóa” chính là khả năng tiêu hóa thức ăn và chuyển hóa chúng thành năng lượng của cơ thể.

Bác sĩ Trần cho biết, trên thực tế, sự cải thiện của chức năng tiêu hóa không chỉ thể hiện ở những thay đổi sinh lý bên trong cơ thể, mà thường còn phản ánh qua cảm nhận hàng ngày của con người — và chính cuộc sống của bà là một minh chứng.

Bà chia sẻ: “Phương pháp điều dưỡng này giúp tôi giữ được đầu óc tỉnh táo, nhạy bén và xóa tan sương mù não; nó không chỉ giúp tôi tăng cường sinh lực, mà còn giảm thiểu hiệu quả những vấn đề đau đầu về tăng cân và tình trạng chướng bụng đầy hơi khó chịu.”

Trong lý luận Đông y, người ta tin rằng tiêu hóa tốt hơn sẽ giúp tư duy rõ ràng hơn, vì cơ thể có thể chuyển hóa thức ăn thành năng lượng một cách hiệu quả hơn, từ đó làm giảm cảm giác mệt mỏi hay sương mù não. Chức năng tiêu hóa ổn định hơn còn giúp duy trì mức năng lượng cân bằng suốt cả ngày, tránh được sự trồi sụt thất thường của năng lượng.

Bà chỉ ra rằng, khi cơ thể xử lý thức ăn và chất lỏng hiệu quả hơn thì tình trạng chướng bụng và tích nước cũng giảm đi, từ đó thúc đẩy trao đổi chất, giảm cảm giác nặng nề sau bữa ăn, có lợi cho việc kiểm soát cân nặng về lâu dài.

Mặt khác, đồ uống lạnh được cho là sẽ làm chậm quá trình này. Đông y cho rằng, cơ thể cần tiêu hao thêm năng lượng để làm nóng đồ uống lạnh trước khi có thể tiêu hóa, điều này làm suy yếu ngọn lửa tiêu hóa của cơ thể. Việc uống đồ ướp lạnh sẽ khiến dạ dày và tỳ bị “nhiễm lạnh”, Đông y coi đây là nguyên nhân làm chậm tốc độ tiêu hóa, đôi khi còn dẫn đến các triệu chứng khó chịu như đau dạ dày, tiêu chảy hoặc tiêu hóa kém.

Tuy nhiên, bác sĩ Đông y kiêm người sáng lập Amavi Wellness — bà Malika Sood chia sẻ với tờ Thời báo Epoch Times rằng, đối với một số người, sinh tố lạnh thực sự có thể giúp tỉnh táo tinh thần.

Bà nói: “Nhưng đối với những người khác, đặc biệt là những người có thể chất vốn đã suy nhược hoặc thuộc thể chất ‘tính hàn’, những thói quen này có thể làm trầm trọng thêm tình trạng mệt mỏi, các vấn đề về tiêu hóa cũng như chứng rối loạn nội tiết.”

Ngoài ra, đồ uống ướp lạnh có thể ảnh hưởng đến khí quản, từ đó kích phát các cơn hen suyễn và ho. Nhìn chung, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc dùng đồ uống nóng mang lại hiệu quả cao hơn trong việc làm giảm các triệu chứng cảm lạnh hoặc cúm (như chảy nước mũi, ho, đau họng và hắt hơi).

Bổ sung nước thúc đẩy tiêu hóa, bảo vệ sức khỏe tổng thể

Các bằng chứng khoa học trực tiếp chứng minh nước nóng tự thân nó có lợi ích sức khỏe độc đáo hiện còn hạn chế. Tuy nhiên, có đầy đủ bằng chứng cho thấy rằng bất kể nhiệt độ nào, việc bổ sung nước đều đóng vai trò tối quan trọng đối với việc thúc đẩy tiêu hóa và sức khỏe tổng thể.

Dù vậy, khi nói cụ thể về khía cạnh tiêu hóa, đồ uống ấm nóng có lẽ thực sự sở hữu những lợi thế bổ sung.

Chuyên gia dinh dưỡng đã đăng ký Allison Bowers tại Đại học Colgate (Colgate University) chia sẻ với tờ Thời báo Epoch Times: “Uống đồ uống ấm nóng có thể làm thư giãn các cơ tiêu hóa, từ đó cải thiện tiêu hóa và sức khỏe đường ruột, tiếp đến là tăng lưu lượng máu đến đường tiêu hóa, điều này thực sự giúp thúc đẩy nhu động ruột cho tất cả mọi người, đặc biệt có lợi cho những ai có thể đang mắc các bệnh về hệ tiêu hóa như hội chứng ruột kích thích.”

Thông thường, việc uống không đủ nước sẽ dẫn đến táo bón, vì vậy khuyến nghị nên nạp vào lượng nước phù hợp dựa trên thể hình, tình trạng sức khỏe và mức độ hoạt động của bản thân.

Chuyên gia Bowers nói: “Uống đồ uống ấm nóng có lợi cho sức khỏe đường ruột và mang lại lợi ích cho bất kỳ ai.”

Bà cũng cho biết thêm, những người mắc bệnh tim nên đảm bảo tuân thủ hướng dẫn uống nước do bác sĩ cung cấp, bởi tình trạng mất nước hay uống quá nhiều nước đều sẽ tạo thêm gánh nặng cho tim.

Mặc dù những lợi ích đối với làn da và năng lượng được những người yêu thích nước nóng nhắc đến là khá khó để xác chứng trên lâm sàng, nhưng có người cho rằng những lợi ích này bắt nguồn từ việc cải thiện chức năng đường ruột.

Blogger sức khỏe Alaysia Hicks chia sẻ: “Tôi nhận thấy đường ruột và làn da có mối liên hệ mật thiết với nhau.” Cô đã đưa việc uống nước nóng vào thói quen hàng ngày sau khi nhận thấy hệ tiêu hóa và sắc tố da của mình đều được cải thiện.

Cách uống nước ấm đúng cách: Hướng dẫn thực tiễn

Bên cạnh sự đơn giản và dễ thực hiện, sức hút của liệu pháp nước ấm còn nằm ở rào cản gia nhập thấp, không đòi hỏi bất kỳ chất bổ sung hay thiết bị đặc biệt nào.

Mức tham chiếu lý tưởng cho nhiệt độ nước là cao hơn nhiệt độ cơ thể một chút, khoảng 98.6 độ F (37 độ C).

Bà Sood cho biết: “Trong điều kiện lý tưởng, nhiệt độ nước nên ở mức ấm hoặc hơi nóng một chút, khi uống cảm thấy dễ chịu chứ không phải nóng đến mức cần phải thổi cho nguội hoặc đợi nó nguội đi. Khi uống vào, nó phải mang lại cảm giác xoa dịu chứ không phải kích ứng hay quá nóng bỏng.”

Bà gợi ý rằng, nếu bình thường bạn thích uống cà phê đá hay trà matcha, có thể bắt đầu thử thay thế một ly đồ uống lạnh mỗi ngày bằng nước ấm hoặc trà thảo mộc. Trong quá trình hình thành thói quen này, việc chú ý đến phản ứng của cơ thể là vô cùng quan trọng.

Bà Sood nói: “Nếu nước ấm khiến bạn cảm thấy dễ chịu và cải thiện tiêu hóa thì hãy kiên trì; nếu cảm thấy cơ thể quá nóng thì hãy đổi sang nước hơi ấm và quan sát sự khác biệt.”

Uống trà là một cách khác để đáp ứng các nhu cầu cụ thể của cơ thể, cho dù là làm ấm hệ thống tiêu hóa, xoa dịu tâm trí, hay làm giảm cảm giác chướng bụng hoặc căng thẳng xuất hiện bộc phát.

Bà cho biết: “Trong lý luận Đông y, nước ấm là phương thức trung tính và dễ tiếp cận nhất để hỗ trợ tiêu hóa, trong khi trà lại sở hữu những đặc tính năng lượng độc đáo của riêng nó.”

Ví dụ, trà gừng có thể làm ấm dạ dày và hỗ trợ tiêu hóa, trong khi trà bạc hà có thể thanh nhiệt giải độc. Cả hai đều có lợi ích, nhưng áp dụng cho các tình huống khác nhau và các triệu chứng khác nhau.

Bà nói: “Trà và nước ấm mỗi bên đều có thế mạnh riêng, không phải cái nào tốt hơn cái nào mà chỉ là công dụng khác nhau. Nước ấm có thể cung cấp sự hỗ trợ liên tục và ổn định suốt cả ngày, còn trà thì có thể uống một cách có mục tiêu hơn dựa trên nhu cầu thực tế của cơ thể.”

Bà nhấn mạnh rằng, việc tìm ra phương pháp phù hợp với cơ thể của chính mình là điều tối quan trọng, bởi thể chất của mỗi người đều không giống nhau.

Bà Sood chia sẻ: “Hai người có thể có cùng một triệu chứng, nhưng nguyên nhân gây bệnh lại có thể hoàn toàn khác biệt; phương pháp có hiệu quả với người này thì đối với người khác có khi ngược lại sẽ dẫn đến mất cân bằng.”

Nếu nhiệt độ nước quá cao có thể gây ra sự khó chịu, đặc biệt là đối với những người đã xuất hiện các triệu chứng nội nhiệt (như khô miệng, dễ nổi nóng hoặc trào ngược dạ dày). Trong trường hợp này, những tác động tiêu cực do nước quá nóng mang lại có lẽ cũng không hề kém cạnh so với nước lạnh.

Ngoài ra, đây không phải là một “đơn thuốc vạn năng” áp dụng cho tất cả mọi người. Đối với những nhóm người có lượng hỏa khí trong cơ thể khá vượng — tức là những người thường xuyên cảm thấy khát, tâm trạng bồn chồn bực bội hoặc kèm theo các triệu chứng “thượng hỏa” khác — việc uống nước quá nóng ngược lại có thể làm trầm trọng thêm cảm giác khó chịu; trái lại, việc uống nước ấm có lẽ sẽ khiến họ cảm thấy thoải mái hơn.

Khi bắt đầu một thói quen hay một phương pháp thực hành hàng ngày mới, bạn có thể tự hỏi bản thân: “Sau khi kiên trì liên tục một tuần, mình cảm thấy tốt hơn hay tồi tệ đi?” Hãy để cơ thể dẫn dắt các thói quen hàng ngày của bạn.

Bản gốc: “The Benefits of Drinking Hot Water” đăng trên ấn bản tiếng Anh của Thời báo Epoch Times.

Theo Epoch Times