Người dân vùng cao nguyên tại sao lại hiếm khi mắc bệnh tiểu đường?

Một kiến thức thú vị ẩn giấu trong bầu không khí loãng mà các nhà khoa học đã phải nghiên cứu nhiều năm mới tìm ra câu trả lời. Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao những người sống quanh năm ở cao nguyên Thanh Tạng hay dãy Andes lại có tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường thấp đến mức đáng ngạc nhiên?

Ban đầu, các nhà khoa học cũng vô cùng bối rối. Rốt cuộc đây là do thói quen ăn uống, nhờ vào yếu tố di truyền, hay do lối sống của người dân vùng cao nguyên đặc biệt lành mạnh?

Mãi cho đến gần đây, các nhà khoa học tại một viện nghiên cứu hàng đầu của Mỹ mới tìm ra đáp án thực sự. Và câu trả lời này lại nằm ngoài dự đoán của tất cả mọi người.

Hồng cầu đang lén lút “ăn” đường

Đúng vậy, bạn không nhìn lầm đâu, các tế bào hồng cầu đang lén lút ăn đường trong máu của bạn.

Các nhà nghiên cứu tại Viện Gladstone (Gladstone Institutes) ở California, Mỹ phát hiện ra rằng, khi cơ thể người ở trong môi trường thiếu oxy (ví dụ như không khí loãng ở vùng núi cao), tế bào hồng cầu bắt đầu hấp thụ một lượng lớn glucose trong máu giống như một chiếc bọt biển.

Phát hiện này đã lật đổ hoàn toàn nhận thức truyền thống của chúng ta về hồng cầu.

Từ trước đến nay, chúng ta luôn cho rằng hồng cầu chỉ là một “người giao hàng” oxy thụ động, chịu trách nhiệm vận chuyển oxy từ phổi đến mọi ngóc ngách trong cơ thể, hoàn thành nhiệm vụ và chỉ có vậy. Nhưng giờ đây, các nhà khoa học phát hiện ra rằng, hồng cầu thực chất còn âm thầm kiêm thêm công việc “ăn đường”, và khi thiếu oxy, chúng làm công việc “làm thêm” này đặc biệt tích cực.

Các nhà khoa học đã phát hiện ra điều này như thế nào?

Câu chuyện bắt đầu từ một nhóm chuột thí nghiệm. Các nhà nghiên cứu cho một đàn chuột hít thở không khí ít oxy để mô phỏng môi trường trên cao. Kết quả là họ kinh ngạc phát hiện ra rằng, sau khi những con chuột này ăn, mức đường huyết của chúng giảm nhanh hơn rất nhiều so với chuột bình thường. Lượng glucose thừa dường như đã bốc hơi vào hư không.

“Đường đã đi đâu?” Các nhà khoa học cảm thấy kỳ lạ, vì vậy họ đã sử dụng nhiều công nghệ hình ảnh theo dõi khác nhau để bắt đầu tìm kiếm tung tích của lượng đường trong các cơ quan trên toàn cơ thể. Gan? Cơ bắp? Mỡ? Tìm khắp mọi nơi nhưng vẫn không thể tìm thấy lượng “đường mất tích” đó.

Cuối cùng, họ chuyển sự chú ý sang một đối tượng thường không bị nghi ngờ: tế bào hồng cầu.

Vừa kiểm tra, chà! Hóa ra đường được giấu ở đây.

Trong môi trường thiếu oxy, số lượng hồng cầu không chỉ tăng lên đáng kể mà lượng glucose mỗi hồng cầu hấp thụ cũng vượt xa mức bình thường. Lượng đường này không đi đến gan hay cơ bắp, mà bị hàng tỷ tế bào hồng cầu âm thầm chia chác.

Hồng cầu “ăn” đường để làm gì?

Ở đây tồn tại một cơ chế sinh lý vô cùng tinh diệu.

Trong môi trường vùng cao thiếu oxy, vấn đề cấp bách nhất mà cơ thể cần giải quyết là: làm thế nào để vận chuyển lượng oxy có hạn đến các mô trên toàn cơ thể một cách hiệu quả hơn.

Giải pháp của hồng cầu là: sử dụng glucose để tổng hợp một phân tử đặc biệt, phân tử này có thể giúp hồng cầu giải phóng lượng oxy mang theo một cách trơn tru hơn khi đến các mô.

Nói cách khác, việc hồng cầu ăn lượng đường này chính là đang “tiếp nhiên liệu” cho hệ thống cung cấp oxy của cơ thể. Đây là một sự tự điều chỉnh cực kỳ thông minh: hàm lượng oxy càng thấp, hồng cầu ăn càng nhiều đường, từ đó có thể giải phóng càng nhiều oxy cho các mô.

Và sản phẩm phụ của quá trình này lại chính là sự sụt giảm mức đường huyết. Điều này cũng giải thích tại sao những người sống lâu năm ở vùng núi cao lại giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường một cách rõ rệt.

Phát hiện này có ý nghĩa gì?

Nhà khoa học Angelo D’Alessandro từ Đại học Colorado, người tham gia nghiên cứu, cho biết:

“Điều khiến tôi kinh ngạc nhất là quy mô của hiệu ứng này. Hồng cầu lại có thể tiêu thụ một tỷ lệ lớn glucose của toàn cơ thể – đặc biệt là trong tình trạng thiếu oxy.”

Trong khi đó, người đứng đầu nghiên cứu, giáo sư hóa sinh Isha Jain từ Đại học California, San Francisco (UCSF), chỉ ra rằng phát hiện này đã mở ra một cánh cửa hoàn toàn mới cho việc điều trị bệnh tiểu đường:

“Chúng ta có thể giúp bệnh nhân kiểm soát đường huyết bằng cách kích hoạt khả năng hấp thụ đường của hồng cầu, thay vì chỉ phụ thuộc vào insulin hoặc các loại thuốc truyền thống.”

Kết quả nghiên cứu này gần đây đã được công bố chính thức trên tạp chí học thuật hàng đầu quốc tế Cell Metabolism (Chuyển hóa Tế bào).

Phúc lợi sức khỏe của vùng núi cao không chỉ có vậy

Ưu thế sức khỏe của người dân vùng cao nguyên thực ra không chỉ dừng lại ở việc nguy cơ mắc bệnh tiểu đường thấp. Các nhà khoa học trước đó cũng phát hiện ra rằng, những người sống lâu năm ở các vùng có độ cao lớn còn sở hữu những “phúc lợi sức khỏe” khiến người dân đồng bằng phải ghen tị:

• Nguy cơ mắc bệnh tim mạch thấp hơn.
• Tim và mạch máu khỏe mạnh hơn.
• Ít bị chấn động não hơn, não có khả năng chịu đựng va đập tốt hơn.
• Tỷ lệ mắc ADHD (Rối loạn tăng động giảm chú ý) thấp hơn.

Vậy chúng ta có nên chuyển đến vùng cao nguyên sinh sống không?

Dù vùng núi cao mang lại những lợi ích sức khỏe kỳ diệu này, nhưng nó cũng đi kèm với những vấn đề như phản ứng độ cao (say núi) và thách thức đối với cơ thể khi phải đối mặt với tình trạng thiếu oxy kéo dài. Người bình thường khi lên vùng núi cao trong thời gian ngắn thậm chí có thể gặp phải những phản ứng khó chịu nghiêm trọng.

Tuy nhiên, điều khiến các nhà khoa học thực sự phấn khích chính là triển vọng ứng dụng y học đằng sau phát hiện này:

Nếu chúng ta có thể sử dụng thuốc hoặc các phương pháp khác để mô phỏng môi trường vùng cao mà không cần phải chuyển nhà, đồng thời kích hoạt được khả năng hấp thụ đường của hồng cầu, thì việc điều trị bệnh tiểu đường trong tương lai có thể sẽ hoàn toàn khác biệt so với hiện nay.

Đúng như các nhà nghiên cứu đã nói, đây mới chỉ là khởi đầu. Về cách cơ thể con người phản ứng với những thay đổi của oxy và làm thế nào để tận dụng những cơ chế này để chống lại bệnh tật, chúng ta vẫn còn quá nhiều bí ẩn đang chờ được giải đáp.

Tài liệu tham khảo: Tạp chí “Cell Metabolism”, cơ quan nghiên cứu: Viện Gladstone (Mỹ)

Theo Vision Times