Người cao tuổi hay ngủ gật ban ngày: dấu hiệu nào cần lưu ý?

Sức khoẻ

Người cao tuổi thường xuyên ngủ gật ban ngày, nhất là ngủ thiếp đi ngoài dự định, có thể cần được chú ý đến những thay đổi về giấc ngủ và trí nhớ. Một nghiên cứu theo dõi tại Mỹ ghi nhận mối liên hệ giữa các kiểu ngủ này với nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn, nhưng chưa chứng minh quan hệ nhân quả.

Người cao tuổi thường xuyên ngủ gật ban ngày, nhất là ngủ thiếp đi ngoài dự định, có thể cần được chú ý đến những thay đổi về giấc ngủ và trí nhớ. Một nghiên cứu theo dõi tại Mỹ ghi nhận mối liên hệ giữa các kiểu ngủ này với nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn, nhưng chưa chứng minh quan hệ nhân quả.

Theo Sound of Hope ngày 3/11, bác sĩ Phó Dụ Tường, người đứng đầu phòng khám lão khoa Tường Triển, cho biết ngủ gật ban ngày ở người lớn tuổi không nhất thiết chỉ là do tuổi cao hoặc thể lực suy giảm. Ông dẫn nghiên cứu cho thấy, so với người hầu như không ngủ ban ngày, người từ 65 tuổi trở lên thường xuyên ngủ ban ngày hoặc tự nhiên ngủ thiếp đi dù không định ngủ có thể đối mặt với nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn về sau.

Bác sĩ khuyên gia đình nên ghi nhận để cung cấp cho bác sĩ nếu trước đây người thân ít ngủ ban ngày nhưng gần đây gần như ngày nào cũng ngủ gật, nhất là khi đi kèm trí nhớ giảm sút hoặc ngủ không ngon vào ban đêm.

Phân biệt giấc ngủ có chủ định và ngủ thiếp đi ngoài ý muốn

Trong bài đăng trên Facebook được Sound of Hope dẫn lại, bác sĩ Phó cho biết nghiên cứu công bố vào tháng 8 sử dụng dữ liệu từ Nghiên cứu Xu hướng Sức khỏe và Lão hóa Quốc gia của Mỹ (National Health and Aging Trends Study). Nhóm nghiên cứu theo dõi 995 người từ 65 tuổi trở lên, chưa được xếp vào nhóm có thể hoặc nhiều khả năng sa sút trí tuệ ở thời điểm bắt đầu, trong thời gian tối đa 10 năm.

Những người tham gia được chia theo tần suất ngủ ban ngày: hiếm khi hoặc không ngủ, thỉnh thoảng ngủ và thường xuyên ngủ. Nghiên cứu cũng phân biệt giữa chủ động sắp xếp một giấc ngủ và ngủ thiếp đi dù không định ngủ, rồi theo dõi việc xuất hiện tình trạng có thể hoặc nhiều khả năng sa sút trí tuệ.

Kết quả ghi nhận người thường xuyên ngủ ban ngày có nguy cơ được phân loại vào nhóm có thể hoặc nhiều khả năng sa sút trí tuệ cao hơn so với người gần như không ngủ ban ngày. Kiểu ngủ thiếp đi ngoài dự định cũng có liên hệ với nguy cơ cao hơn.

Ngược lại, với người chủ động bố trí giấc ngủ, mối liên hệ không còn rõ ràng sau khi tính đến các yếu tố sức khỏe và giấc ngủ khác. Nghiên cứu cũng không chứng minh rằng ngủ càng lâu thì càng nguy hiểm. Nhóm ngủ không quá 30 phút vẫn có mối liên hệ với nguy cơ cao hơn; còn mối liên hệ ở nhóm ngủ hơn 30 phút không còn rõ sau khi hiệu chỉnh thêm thời lượng ngủ ban đêm, tình trạng buồn ngủ ban ngày và nguy cơ ngưng thở khi ngủ.

Một dấu hiệu cần đánh giá, chưa phải kết luận nguyên nhân

Vì sao ngủ thiếp đi ngoài ý muốn đáng chú ý? Theo bác sĩ Phó, các nhà nghiên cứu cho rằng ngủ ban ngày thường xuyên hoặc không chủ định có thể phản ánh vấn đề giấc ngủ ban đêm, buồn ngủ ban ngày quá mức, thậm chí có liên quan đến những thay đổi thoái hóa thần kinh sớm. Tuy nhiên, hiện tượng này cũng có thể là hệ quả của sức khỏe kém. Nói cách khác, nó có thể là yếu tố nguy cơ hoặc dấu hiệu cảnh báo sớm; chiều hướng nhân quả hiện chưa được xác định.

Ông cũng nêu các giới hạn rõ ràng của nghiên cứu. Thông tin ngủ ban ngày dựa trên hồi tưởng của người tham gia, thay vì được đo khách quan bằng thiết bị đeo. Việc xác định tình trạng sa sút trí tuệ sử dụng thuật toán nghiên cứu, không có nghĩa mỗi người đều đã được bác sĩ chẩn đoán chính thức. Dù theo dõi tối đa 10 năm, nghiên cứu vẫn chưa loại trừ hoàn toàn khả năng những thay đổi sớm ở não khiến người ta dễ ngủ gật hơn.

Bác sĩ Phó nhắc người nhà không nên chỉ theo dõi ngủ bao lâu. Nếu người cao tuổi gần đây hay ngủ gật khi trò chuyện, xem tivi, hoặc đồng thời có trí nhớ giảm sút, ngủ đêm kém, ngáy nhiều và ban ngày thiếu tỉnh táo, gia đình nên nói rõ những thay đổi này khi đi khám để bác sĩ đánh giá.

Đối chiếu nghiên cứu gốc: Bài nghiên cứu “Napping characteristics and incident dementia” ghi ngày công bố 25/8/2026, sử dụng dữ liệu giai đoạn 2013–2023. Kết quả là mối liên hệ quan sát được, không phải bằng chứng rằng bỏ ngủ trưa sẽ ngăn ngừa sa sút trí tuệ.

Nguồn: Bản dịch đầy đủ nội dung chính từ Sound of Hope — 白天常常打瞌睡别轻忽！研究揭长辈失智风险恐升高, biên tập Lý Trí; đối chiếu nghiên cứu gốc trên The Journals of Gerontology.