Kiến thức thường thức thú vị trong cổ tịch — Tháng Sáu Quý Hạ

“Hoài Nam Tử” là một tác phẩm do hoàng tộc Tây Hán là Hoài Nam vương Lưu An cùng các môn khách thu thập sử liệu, văn hiến và tập thể biên soạn mà thành, còn có tên là “Hoài Nam Hồng Liệt”, “Lưu An Tử”. Lương Khải Siêu nói: “‘Hoài Nam Hồng Liệt’ là kho tàng uyên bác của học thuyết Đạo gia thời Tây Hán, cuốn sách này rộng lớn mà có hệ thống, là tác phẩm bậc nhất trong các trước tác của người Hán.”

“Hoài Nam Tử” do nhiều người chung tay viết nên, nội dung rộng lớn, dung hợp tư tưởng của bách gia chư tử thời Tiên Tần. Thế kỷ 20, “Hoài Nam Tử” đã có bản dịch trọn bộ bằng tiếng Anh và tiếng Nhật, cùng bản dịch rút gọn bằng tiếng Pháp và tiếng Đức, là một điển tịch quan trọng trong lịch sử văn hóa Trung Hoa.

Bài viết này giới thiệu đến độc giả một phần nội dung thiên “Thời tắc” trong “Hoài Nam Tử”.

Tháng Quý Hạ, sao Chiêu Diêu chỉ hướng Mùi, hoàng hôn sao Tâm ở giữa, tảng sáng sao Khuê ở giữa. Vị trí của tháng này ở trung ương, ngày Can là Mậu Kỷ.

Tháng Sáu Quý Hạ (tháng cuối mùa hè), sao Chiêu Diêu chỉ vào vị trí Mùi trong mười hai thần, lúc hoàng hôn sao Tâm nằm ở chính giữa phương Nam, lúc bình minh sao Khuê nằm ở chính giữa phương Nam. Phương vị của tháng này là trung ương, can của ngày là Mậu, Kỷ.

Đức trạch thịnh vượng nằm ở hành Thổ. Động vật thuộc tháng này là Kỳ lân trong loài khỏa trùng (động vật không có lông, vảy, mai). Âm đại diện là âm Cung, luật thuộc về Lâm chung. Con số đại diện là 5, vị thuộc về vị ngọt, khí thuộc về mùi thơm. Tháng này tế tự thần nhà Trung Lựu, khi tế tự thì dâng lên trước phần tim thuộc hành Thổ. Lúc này gió mát bắt đầu thổi tới, dế mèn dời vào trong các khe tường ở góc Tây Nam ngôi nhà, chim ưng non bắt đầu học bay lượn và vồ mồi, trong cỏ mục ấp nở ra đom đóm.

Thiên tử mặc áo vàng, cưỡi ngựa lưu vàng (ngựa mình đỏ, bờm đuôi đen pha vàng), đeo ngọc bội màu vàng, dựng cờ màu vàng. Ăn ngũ cốc và thịt bò, uống sương do bát phong thổi tới, nấu cơm dùng củi gỗ chá, dùng dương toại (kính hội tụ ánh sáng mặt trời) để lấy lửa. Thị nữ ở Trung cung mặc áo vàng, y phục thêu hoa văn màu vàng. Binh khí đại diện cho tháng này là kiếm, gia súc đại diện là bò. Thiên tử thiết triều ở Trung cung triệu kiến quần thần, ra lệnh cho quan phụ trách ngư nghiệp bắt giao long và đà long (cá sấu), thu thập rùa thần và bắt ba ba lớn. Lại ra lệnh cho quan chưởng quản ao hồ thu lượm lau sậy đã trưởng thành. Còn ra lệnh cho Tứ giám đại phu tập hợp cỏ khô mà các địa phương nộp theo quy định, để nuôi dưỡng súc vật dùng cho tế tự, nhằm sau này dùng những súc vật ấy tế phụng Hoàng thiên Thượng đế, danh sơn đại xuyên, thần linh bốn phương, tông miếu xã tắc, cầu phúc lành cho bách tính. Lúc này còn phải thi hành chính lệnh nhân từ khoan hậu, xót thương người chết, điếu viếng tang sự, thăm hỏi người bệnh, đến thăm viếng người già cả, bố thí cháo loãng, cung cấp nệm rơm, khiến cho vạn vật đều có một chốn nương tựa tốt đẹp. Ra lệnh cho nữ quan nhuộm lụa màu, làm cho các loại gấm vóc lụa là với nhiều hoa văn, màu sắc khác nhau có chất lượng thượng hạng, để có thể chế tác thành lễ phục rực rỡ, đa sắc màu dùng trong tế tự tông miếu.

Tháng này cây cối đang sinh trưởng xanh tốt, cho nên không được đốn hạ, chặt phá. Không nên triệu tập chư hầu. Tháng này nếu hưng binh động chúng, đại hưng thổ mộc, nhất định sẽ phải chịu sự trừng phạt của ông trời. Mùa này đất đai ẩm ướt, nhiệt độ cao, và thường xuyên có mưa lớn trút xuống, cho nên có thể cắt cỏ đốt thành tro hoặc ủ làm phân bón ruộng, để có thể tăng độ màu mỡ cho đất đai.

Nếu tháng Quý Hạ thi hành chính lệnh của mùa Xuân, thì ngũ cốc và trái cây sẽ rụng sớm, con người cũng dễ bị nhiễm phong hàn mà ho hen, thở dốc, bách tính sẽ phải di cư dời chỗ. Nếu tháng Quý Hạ thi hành chính lệnh của mùa Thu, thì bất luận là vùng đất cao hay vùng trũng đều sẽ bị ngập nước, mùa màng khó chín rộ, hơn nữa còn xảy ra nhiều tai ương dịch bệnh gây hại cho phụ nữ. Nếu tháng Quý Hạ thi hành chính lệnh của mùa Đông, thì sẽ làm cho gió rét xảy ra sớm một cách bất thường, chim ưng cũng sẽ sớm vồ bắt các loài chim chóc khác, người dân ở vùng biên viễn bốn phương sẽ đổ xô vào trong thành để mưu sinh. Quan đại diện của tháng Sáu này là Thiếu nội. Cây đại diện là cây tử.

Theo Vision Times