Hà Nội siết vỉa hè: Không thể chỉ cấm và phạt, sinh kế cần có lối đi

Những tháng năm bám phố, bà quen mặt khách, quen giờ “cao điểm”, quen vừa bán hàng vừa để ý “động tĩnh” xung quanh, quen cả việc bày ghế ra, thu ghế vào nhanh hơn lấy tiền nước của khách…

Cái sự rón rén kê ghế ra rồi vội vã dọn vào, dường như cũng là “thói quen”, là nhịp sống chung của không ít phận người bám vỉa hè kiếm sống.

Mấy tháng nay, khi khách quen ghé uống trà đá, bà Thủy lại hỏi: “Nghe nói sắp có chính sách cho thuê vỉa hè, phải không các chú?”.

Câu hỏi ấy có lẽ phản ánh ước muốn của bà Thủy cũng như nhiều người khác đã mưu sinh trong trạng thái thấp thỏm “mắt liếc đầu phố, tay thu ghế vào” quá lâu.

Họ mong thành phố sớm có phương thức quản lý vỉa hè vừa bảo đảm trật tự, văn minh đô thị, vừa đáp ứng nhu cầu mưu sinh của người dân một cách phù hợp.

Thời gian qua, tại các phường trung tâm của Hà Nội như Hoàn Kiếm hay Cửa Nam, lực lượng chức năng liên tục ra quân xử lý lấn chiếm vỉa hè, tăng cường kiểm tra, lắp camera giám sát và ứng dụng AI để theo dõi các “điểm nóng”.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc xử lý dù cần thiết, chỉ kéo giảm tình trạng vi phạm trật tự đô thị, chứ chưa thể chấm dứt hoàn toàn.

Hình ảnh camera AI ghi lại vi phạm lấn chiếm vỉa hè tại Hà Nội.

Cấm và phạt là cần thiết. Nhưng có lẽ điều người dân và chính quyền cơ sở cần hơn là một cơ chế rõ ràng, cho phép khai thác, kinh doanh hợp pháp ở những khu vực phù hợp nhằm hạn chế tình trạng tái lấn chiếm kéo dài nhiều năm qua.

Hiện UBND TP. Hà Nội đang khẩn trương xây dựng Dự thảo Nghị quyết Quy định thí điểm thực hiện quản lý, khai thác, sử dụng tạm thời một phần lòng đường, vỉa hè để kinh doanh.

Theo đề xuất, thành phố sẽ thí điểm cho các tổ chức, cá nhân, hộ kinh doanh có thể trả phí thuê một phần mặt bằng dưới lòng đường, vỉa hè để kinh doanh. Theo đó, phí thuê tại các tuyến phố thấp nhất 20.000 đồng, cao nhất 45.000 đồng/m2/tháng, tùy khu vực, vị trí.

Ngoài ra, mới đây, HĐND TP Hà Nội cũng thông qua nghị quyết sửa đổi, bổ sung quy định về phí sử dụng tạm thời lòng đường, hè phố. Theo nghị quyết sửa đổi, bổ sung quy định sử dụng tạm thời lòng đường, hè phố (vỉa hè) để trông giữ xe ô tô tại các tuyến phố.

UBND TP. Hà Nội cho rằng, việc sử dụng tạm thời một phần lòng đường, vỉa hè để kinh doanh, phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm là nhu cầu, nguyện vọng của không ít các tổ chức, cá nhân, hộ kinh doanh có cơ sở kinh doanh, cửa hàng tại các tuyến phố có vỉa hè rộng, thông thoáng.

Việc thực hiện thí điểm cơ chế cho thuê vỉa hè với lộ trình cụ thể, được kiểm soát chặt chẽ sẽ góp phần tạo hành lang pháp lý cần thiết, giải quyết vấn đề dân sinh, đáp ứng mục tiêu duy trì an ninh trật tự, an toàn giao thông, góp phần phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm trên địa bàn thành phố.

Đánh giá tác động của chính sách này, UBND thành phố cho rằng, việc thí điểm chỉ thực hiện và tác động trong một phạm vi nhất định trên địa bàn thành phố, không làm ảnh hưởng đến tình hình kinh tế, xã hội của các tỉnh, thành phố lân cận trong Vùng Thủ đô

Trước đó, năm 2021, Hà Nội thí điểm cho thuê vỉa hè với giá 45.000 đồng/m2/tháng, ở các địa điểm: 30, 94 Lý Thường Kiệt, 11 Lê Phụng Hiểu và 15 Ngô Quyền.

Việc thực hiện thí điểm cơ chế cho thuê vỉa hè có cơ sở từ thực tiễn. Trước đó, vào năm 2024, Hà Nội đã thí điểm cho thuê tại một số vị trí như khách sạn Metropole (15 Ngô Quyền) hay số 30A, 94 Lý Thường Kiệt.

Qua sơ kết, các địa điểm này hoạt động ổn định. Quan trọng hơn là các đơn vị luôn có trách nhiệm giữ gìn vệ sinh, đảm bảo lối cho người đi bộ.

Đối chiếu với số liệu trước đây, các địa phương từng cấp phép sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè tại 352 vị trí (diện tích 43.600m2), thu về hơn 51 tỉ đồng trong năm 2024.

Ngay khi thông tin về dự thảo được công bố, nhiều hộ kinh doanh đã bày tỏ sự đồng tình. Bà Trần Thu Hà, chủ nhà hàng tại 65 Trần Nhân Tông (phường Hai Bà Trưng), cho biết mức giá 45.000 đồng/m2 là rất hợp lý và vỉa hè của nhà hàng hoàn toàn đáp ứng đủ điều kiện.

“Tôi mong muốn việc cho thuê được triển khai càng sớm càng tốt, để các nhà hàng có điều kiện phát triển kinh doanh”, bà Hà chia sẻ.

Dù nhận được nhiều ý kiến đồng tình, việc đưa chính sách vào thực tế vẫn đối mặt với không ít vướng mắc.

Đại diện UBND phường Hoàn Kiếm hoàn toàn nhất trí với chính sách những cũng chỉ ra thực tế về mặt bằng: “Hiện các tuyến vỉa hè đang cho thuê thí điểm chủ yếu thuộc các khách sạn lớn, đảm bảo trật tự đô thị, mỹ quan đường phố. Căn cứ theo dự thảo, khó có tuyến vỉa hè nào ở phố cổ đủ rộng để đáp ứng được tiêu chí. Các tuyến lõi phố cổ nếu đủ chiều rộng 3m vỉa hè theo tiêu chuẩn, đều đã được cấp tạm để trông giữ xe máy phục vụ người dân, khách du lịch. Đây cũng là nhu cầu cấp thiết nên không thể bỏ trông giữ xe máy để cho thuê kinh doanh”.

Bên cạnh rào cản về không gian, quy trình thực hiện cũng cần nhiều thời gian triển khai. Đại diện UBND phường Cửa Nam thông tin, dù trước đây cơ quan chức năng từng khảo sát các tuyến vỉa hè đủ tiêu chuẩn như Quang Trung, Lý Thường Kiệt, nhưng nay cần phải đánh giá lại theo tiêu chí mới.

“Ngoài ra, việc cho thuê vỉa hè còn cần lấy ý kiến của người dân tại nơi có vỉa hè đủ điều kiện, tối thiểu 50% người dân đồng ý mới có thể đưa vào danh mục vỉa hè cho thuê để trình cơ quan chức năng”.

Đại diện phường Cửa Nam.

Góp ý dưới góc độ chuyên gia, ông Lê Văn Thịnh, nguyên Trưởng phòng Giám định 1 (Bộ Xây dựng), nhấn mạnh nguyên tắc cơ bản: Vỉa hè trước hết phải ưu tiên cho người đi bộ, không nên lạm dụng để kinh doanh hoặc trông giữ phương tiện.

Nhận định về việc tăng phí đỗ xe, ông Thịnh lưu ý điều này có thể kéo theo giá trông giữ xe tăng lên, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân.

Ông Thịnh đề xuất Thành phố chỉ nên tận dụng một số tuyến phố có mật độ đi bộ thấp như khu vực Quán Sứ (gần Bệnh viện K) hoặc phố Dã Tượng để bố trí điểm đỗ, đồng thời tăng cường khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng.

Vỉa hè trước hết phải ưu tiên cho người đi bộ, không nên lạm dụng để kinh doanh hoặc trông giữ phương tiện.

Ông Lê Văn Thịnh.

Để vỉa hè không còn là cuộc giằng co giữa quản lý và sử dụng, Hà Nội cần một cách quản trị mới, hài hòa giữa trật tự đô thị và nhu cầu mưu sinh chính đáng của người dân. Trong đó, chính sách cho thuê vỉa hè được kỳ vọng trở thành một lời giải, thậm chí là một sự thay đổi quan trọng trong công tác quản lý trật tự đô thị của thành phố.

Nhưng để chính sách đi vào cuộc sống, thành phố cần có những khảo sát kỹ lưỡng, linh hoạt tháo gỡ vướng mắc về mặt không gian, cũng như các phương án hiệu quả để đảm bảo sự hài hòa giữa việc giữ gìn kỷ cương đô thị và hỗ trợ nhu cầu phát triển kinh tế dân sinh.

Hà Nội đang mở một lối đi mới không chỉ cho trật tự đô thị mà còn cho cả cách nhìn nhận và quản trị không gian công cộng. Hướng đi đã dần rõ, dù con đường phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm.

Nơi góc phố quen thuộc, bà Thủy vẫn chưa biết nhiều thông tin về chính sách cho thuê vỉa hè. Chồng ghế nhựa vẫn đặt sát tường như chờ đợi một ngày chính sách chạm đến góc phố này.

Không còn được ngồi vỉa hè, nhiều quán cà phê Hà Nội xoay cách chưa từng cóKhông còn được ngồi vỉa hè, quán cà phê Hà Nội nghĩ ra cách lạ để giữ khách. Nhiều quán chấp nhận thu nhỏ mặt bằng để đổi lấy một thứ.

Theo Tiền Phong