ĐCSTQ siết chặt quản lý xuất nhập cảnh với quy định mới

Ngày 15 tháng 9 năm 2026, Trung Quốc chính thức khởi động việc thực thi các quy định xuất nhập cảnh mới, gia tăng mức độ kiểm soát khắt khe đối với cả công dân trong nước lẫn người nước ngoài. Những điều khoản này, vốn được công bố từ cuối tháng 7, đã lập tức làm dấy lên những làn sóng quan ngại sâu sắc từ phía cộng đồng quốc tế, các học giả cùng các tổ chức nhân quyền. Giới quan sát nhận định Bắc Kinh đang biến biện pháp kiểm soát biên giới thành một công cụ quản trị thường trực.

Theo đó, văn bản mang tên Quy định về quản lý xuất nhập cảnh bao gồm tổng cộng 19 điều khoản, trải rộng từ các biện pháp phòng ngừa rủi ro an ninh khi xuất cảnh, các yêu cầu xin cấp phép cho người mang quốc tịch nước ngoài, hàng loạt hạn chế ngặt nghèo, cho đến công tác quản lý dịch vụ trung gian. Trong khi chính quyền Bắc Kinh tuyên bố các quy định này ra đời nhằm mục đích bảo vệ an ninh quốc gia và chuẩn hóa công tác quản lý biên giới, phần lớn các chuyên gia phân tích lại cho rằng quyền lực thực thi lệnh cấm xuất cảnh của cơ quan chức năng đã bị mở rộng một cách quá đà.

Trao đổi với phóng viên, học giả nhân quyền Tôn Bưu từ Đại học Thành phố New York nhìn nhận rằng dù các hạn chế xuất nhập cảnh đã tồn tại từ lâu, bộ quy định mới này đã chi tiết hóa và đẩy các biện pháp kiểm soát lên một nấc thang mới. Điểm cốt lõi đáng lo ngại nhất nằm ở việc nhà chức trách sử dụng khái niệm an ninh quốc gia cực kỳ mơ hồ để từ chối cấp hộ chiếu hoặc ngăn cản công dân rời khỏi lãnh thổ. Sự mập mờ này được cho là có chủ đích, tạo không gian cho việc xâm phạm quyền tự do đi lại của người dân.

Tại Singapore, giáo sư luật Cao Thụ Siêu thuộc Đại học Quản lý Singapore cũng đưa ra đánh giá tương tự khi cho rằng các quy định này cấu thành sự hạn chế nghiêm trọng đối với quyền tự do thân thể và quyền xuất cảnh của công dân. Điểm mấu chốt là quyền quyết định hạn chế xuất cảnh đã bị chuyển giao từ các cơ quan tư pháp sang tay các cơ quan hành chính, hoàn toàn thiếu đi các kênh cứu rỗi tư pháp đầy đủ và hiệu quả.

Sự thay đổi này tác động đến toàn bộ các cá nhân thông quan qua các cửa khẩu của Trung Quốc, trong đó nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất được mở rộng từ các thành phần đặc thù trước kia sang toàn bộ mọi người, đặc biệt tập trung vào các doanh nhân và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Những cụm từ mang tính định nghĩa lỏng lẻo như nguy cơ tiềm ẩn đối với an ninh công nghệ quốc gia đã mở đường cho các biện pháp nhắm vào chuyên gia, doanh nhân, kiều dân và cả người nước ngoài.

Trước làn sóng lo ngại và hoang mang lan rộng trên các nền tảng mạng xã hội trong và ngoài nước, các cơ quan chức năng Trung Quốc đã phải đưa ra các nội dung bác bỏ thông tin vào ngày 10 tháng 9. Phía nhà chức trách khẳng định những quy định này chỉ nhắm vào các hoạt động phi pháp như cờ bạc xuyên biên giới, lừa đảo viễn thông và chuyển giao công nghệ trái phép ra nước ngoài, đồng thời tuyên bố các hoạt động du lịch, thăm thân, du học hay kinh doanh bình thường sẽ không bị tác động. Tuy nhiên, những lời trấn an này vẫn chưa thể xoa dịu được sự hoài nghi của dư luận quốc gia và quốc tế.

Tại Đài Loan, Hội đồng Đại lục đã lên tiếng cảnh báo về những rủi ro hiện hữu. Phó chủ tịch Thâm Hữu Trung nhấn mạnh rằng dù nhà cầm quyền luôn viện dẫn lý do bảo vệ chủ quyền và an ninh, bản chất của chính sách này là sự hợp pháp hóa và mở rộng biên độ của hệ thống kiểm soát biên giới vốn đã rất khắc nghiệt. Các doanh nhân Đài Loan, cán bộ doanh nghiệp cùng đội ngũ nhân sự trong ngành công nghệ và bán dẫn được xác định là nhóm có nguy cơ cao đối mặt với tình trạng thực thi pháp luật một cách tùy tiện.

Báo cáo mới nhất từ tổ chức nhân quyền Bảo vệ Người bảo vệ được công bố nhân dịp quy định chính thức có hiệu lực đã phơi bày xu hướng bùng nổ của các lệnh cấm xuất cảnh tại Trung Quốc. Dữ liệu từ cơ sở dữ liệu văn bản án của Tòa án Tối cao Trung Quốc cho thấy số lần đề cập đến lệnh hạn chế xuất cảnh đã tăng vọt từ chỉ 89 trường hợp vào năm 2016 lên đến gần 200.000 lượt vào năm 2025. Số lượng các đạo luật làm căn cứ pháp lý cho biện pháp này cũng tăng gấp đôi trong thập niên qua, tạo nên một hệ thống pháp lý chằng chịt khiến biên giới quốc gia này dần biến thành một nhà tù khổng lồ giam hãm hàng triệu con người.

Theo Vision Times.