Chiến dịch trình chiếu toàn cầu “Con đường quang phục” lần đầu tiên trình chiếu tại New York vào đêm Lục Tứ

Khoảng 11 giờ đêm ngày 4 tháng 6 giờ miền Đông, bức tường mặt trước của Lãnh sự quán Trung Quốc tại New York được thắp sáng bởi một chùm sáng. Trên màn hình trình chiếu, hình ảnh một thanh niên đạp xe ngoái đầu nhìn lại lần lượt xuất hiện, kèm theo ba câu nói: “Đi thôi, chúng ta mới là nhân dân”, “Đi thôi, tôi đã cởi bỏ chiếc áo dài”, “Đi thôi, đến lượt tôi cho ông một lời giải thích rồi”. Cuối cùng, logo “Con đường quang phục” (光覆之路) xuất hiện trên màn hình. Toàn bộ quá trình trình chiếu kéo dài khoảng 10 phút. Đây là hành động đầu tiên của loạt chiến dịch “It’s My Duty” thuộc phong trào trình chiếu toàn cầu “Con đường quang phục”, cũng đánh dấu sự ra mắt chính thức của phong trào này vào đêm kỷ niệm 37 năm sự kiện Lục Tứ.

Một chùm sáng chiếu rọi đêm nay, 37 năm sau sự kiện Lục Tứ

Sau khi hành động bắt đầu, hàng chục người qua đường đã dừng lại xem. Không lâu sau, một số nhân viên an ninh do Lãnh sự quán thuê đã đến hiện trường. Một trong số các nhân viên bảo vệ đã cố gắng tiếp cận thiết bị trình chiếu và làm gián đoạn việc chiếu hình nhưng không thành công. Sau đó, đội ngũ tại hiện trường đã gọi cảnh sát, và cảnh sát New York đã đến để tìm hiểu tình hình. Một sĩ quan cảnh sát yêu cầu đội gửi các bằng chứng liên quan vào email của mình và cho biết sẽ yêu cầu Cục Điều tra Liên bang (FBI) vào cuộc điều tra việc nhân viên an ninh của Lãnh sự quán cố gắng phá hoại thiết bị. Sau khi nắm rõ tình hình, viên cảnh sát này đã nói với nhóm: “Tôi tôn trọng những gì các bạn đang làm”. Buổi trình chiếu cuối cùng đã được hoàn thành trọn vẹn.

Đáng chú ý là nhiều hệ thống thiết bị chiếu sáng cường độ cao trên ban công của tòa nhà Lãnh sự quán vẫn liên tục được bật. Theo quan sát của đội ngũ thực hiện, những thiết bị này đã được triển khai cố định từ vài tháng trước nhằm đối phó với các hoạt động trình chiếu tương tự.

Về vấn đề này, bà Tô Vũ Đồng (Su Yutong), người phát ngôn của phong trào “Con đường quang phục”, trong một cuộc phỏng vấn độc quyền với chúng tôi, cho biết điều đáng ghi nhận nhất không chỉ là một vài hình ảnh trên tường, mà còn là một hiện tượng đáng suy ngẫm: “Khi vài bức ảnh đen trắng tĩnh lặng xuất hiện trên bức tường ngoài của Lãnh sự quán, một tổ chức khổng lồ lại chọn cách đầu tư nhân lực và thiết bị lâu dài để đối phó với chúng. Họ càng bận tâm đến những hình ảnh này, mọi người sẽ càng tò mò xem rốt cuộc trong đó có gì.”

“Đi thôi, chúng ta mới là nhân dân”: Sự thức tỉnh danh tính của một thế hệ trẻ

Bà Tô Vũ Đồng trước tiên giải thích về tên gọi của phong trào này. “Dự án của chúng tôi cuối cùng được đặt tên là phong trào ‘Con đường quang phục’, chữ ‘phục’ ở đây có nghĩa là bao phủ. Chúng tôi hy vọng thông qua việc khởi xướng các hoạt động trình chiếu bên ngoài các đại sứ quán và lãnh sự quán của ĐCSTQ trên toàn cầu, dùng những chùm ánh sáng để bao phủ những tòa nhà tượng trưng cho quyền lực của ĐCSTQ, qua đó giúp những người dân Trung Quốc vốn bị áp bức, bị bịt miệng, bị gạt ra ngoài lề xã hội trong thời gian dài một lần nữa được nhìn thấy.”

Bàn về ý nghĩa sâu xa đằng sau các khẩu hiệu như “Đi thôi, chúng ta mới là nhân dân”, “Đi thôi, tôi đã cởi bỏ chiếc áo dài”, bà Tô Vũ Đồng cho rằng, những khẩu hiệu này phản ánh sự lo âu về danh tính, cảm giác hụt hẫng ngày càng mãnh liệt và khát vọng tìm kiếm lối thoát của xã hội Trung Quốc trong những năm gần đây, đặc biệt là thế hệ trẻ.

“‘Chúng ta mới là nhân dân’ thực chất là đang nhấn mạnh lại một sự thật giản dị nhất: Chủ nhân của đất nước phải là chính nhân dân, chứ không phải bất kỳ tổ chức hay tập đoàn quyền lực nào”, bà nói. Từ lâu, từ “nhân dân” đã được sử dụng thường xuyên trong các câu chuyện chính trị của chính quyền, nhưng những người dân bình thường ngày càng cảm thấy họ thiếu tiếng nói thực sự trong các quyết định công cộng. Khi những người trẻ phải đối mặt với tình trạng thất nghiệp, giảm lương, cạnh tranh khốc liệt (nội quyển), khi những người lao động nhập cư, những người bảo vệ nhân quyền, những người kinh doanh cá thể gặp phải những khó khăn trong thực tế, họ thường nhận ra rằng tiếng nói của mình rất khó được lắng nghe.

Còn câu “Đi thôi, tôi đã cởi bỏ chiếc áo dài” lại tương ứng với “Văn học Khổng Ất Kỷ” được lan truyền rộng rãi trong những năm gần đây. Năm 2023, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc không ngừng gia tăng, một lượng lớn sinh viên tốt nghiệp đại học không thể tìm được công việc phù hợp với bằng cấp của mình. Bà Tô Vũ Đồng chỉ ra rằng, nhà cầm quyền đã cố tình quy kết vấn đề là do những người trẻ “không chịu bỏ sĩ diện”, nhưng mấu chốt thực sự là giới trẻ nhận ra rằng hệ thống logic cuộc sống mà họ tin tưởng bấy lâu nay đang mất tác dụng — chăm chỉ học hành, đỗ đại học, lên thành phố, tìm một công việc tử tế; con đường thăng tiến từng được vô số gia đình coi là khuôn vàng thước ngọc này đang trở nên ngày càng chật hẹp.

“‘Cởi bỏ chiếc áo dài’ không phải là nhận thua, mà là một sự chuyển biến về mặt tâm lý. Nó thể hiện rằng: những người trẻ bắt đầu nhận ra họ không thể tiếp tục chờ đợi sự thay đổi của môi trường bên ngoài nữa, mà cần phải chủ động tìm kiếm con đường thuộc về chính mình”, bà Tô Vũ Đồng chia sẻ. Đằng sau đó phản ánh những vấn đề xã hội sâu xa: kênh luân chuyển xã hội bị thu hẹp, khoảng cách rõ rệt giữa sự phát triển kinh tế và kỳ vọng cá nhân, cũng như cuộc khủng hoảng về ý thức giá trị của mỗi người.

Bà nhấn mạnh: “Vấn đề sâu xa nhất của thanh niên Trung Quốc hiện nay không phải là thiếu sự cần cù, mà là thiếu hy vọng; không phải là thiếu năng lực, mà là thiếu đi lý do để tin rằng tương lai sẽ trở nên tốt đẹp hơn.”

Sự hài hước phá vỡ sự sợ hãi: Ký hiệu thị giác trở thành ngôn ngữ công cộng mới như thế nào

Khi nói đến nghệ thuật thị giác, văn hóa mạng và các phương thức biểu đạt mang tính biểu tượng được phong trào “Con đường quang phục” áp dụng, bà Tô Vũ Đồng cho biết, mỗi hành động trình chiếu đều xoay quanh một câu chuyện chủ đề trọn vẹn, vừa có những tác phẩm giải cấu trúc các câu chuyện chính thống của ĐCSTQ mang tính châm biếm, vừa có những chủ đề nghiêm túc nhấn mạnh ý thức công dân, khuyến khích tinh thần trách nhiệm.

“Trong một xã hội thiếu vắng không gian thảo luận công cộng bình thường từ lâu, sự châm biếm thường là khởi đầu của sự thức tỉnh, và sự thức tỉnh đó có thể trở thành điểm khởi đầu cho hành động”, bà nói. Nhìn từ góc độ lịch sử, hầu như tất cả các xã hội độc tài đều sợ hãi sự hài hước, bởi vì sự hài hước có một sức mạnh đặc biệt — nó có thể làm suy yếu nỗi sợ hãi. “Khi một hình tượng quyền lực vốn cao ngạo, không thể thách thức lại trở thành đối tượng bị trêu đùa, bị mổ xẻ, thì cảm giác bí ẩn và uy quyền mà nó dựa vào sẽ bắt đầu lung lay.”

Bà Tô Vũ Đồng định vị các ký hiệu thị giác như một ngôn ngữ công cộng mới. “Nó dễ lan truyền hơn các khẩu hiệu chính trị, dễ gây đồng cảm hơn những bài luận dài, và cũng dễ dàng vượt qua ranh giới về địa lý cũng như thân phận.” Bà chỉ ra rằng, trong môi trường kiểm duyệt hà khắc, giới trẻ đang dần phát triển khả năng biểu đạt có tính biểu tượng và ẩn dụ cao, từ “nằm thẳng”, “nhuận học” (di cư) cho đến vô số trò đùa chơi chữ và meme, về bản chất đều là một phương thức biểu đạt công cộng được hình thành trong môi trường đặc thù.

Bà cũng đề cập rằng, nhân dịp kỷ niệm 37 năm sự kiện Lục Tứ, tổ chức China Action đã ra mắt bản tiếng Trung của cuốn sách “Bản thiết kế cách mạng” (Blueprint for Revolution). Triết lý “sự hài hước phá vỡ sợ hãi” (Laughtivism) và huy động bất bạo động do nhà hoạt động người Serbia Srdja Popovic khởi xướng chính là phương pháp luận mà phong trào “Con đường quang phục” đang thực hành.

Người giao hàng phá vỡ thuật toán: Câu chuyện sâu xa của hành động tại Los Angeles

Ngay sau hành động ở New York một ngày, một hành động khác thuộc loạt chiến dịch “It’s My Duty” đã diễn ra tại Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc ở Los Angeles. Buổi trình chiếu lần này lấy nhân viên giao hàng làm nhân vật chính, kết hợp với khẩu hiệu “Đi thôi, chúng ta hãy phá vỡ thuật toán”.

Bà Tô Vũ Đồng giải thích, người giao hàng (shipper) là hình ảnh thu nhỏ của hàng chục triệu người lao động trên các nền tảng công nghệ ở Trung Quốc. Thuật toán của nền tảng sử dụng việc phân bổ đơn hàng, bấm giờ, phạt tiền và xếp hạng để ép những người giao hàng vào một bộ quy tắc vận hành ở tốc độ cao; và hình tượng “thuật toán” ở đây cũng hướng đến một logic toàn trị kỹ thuật số lớn hơn — dùng dữ liệu để theo dõi từng cá nhân, dùng kiểm duyệt để sàng lọc từng câu nói, dùng quy tắc để chèn ép mọi sự lựa chọn, và dùng sự sợ hãi để huấn luyện con người tự động tuân phục.

Đối mặt với những biện pháp đối phó ngày càng có hệ thống của Lãnh sự quán Trung Quốc — từ 54 ngọn đèn cao áp cho đến đèn trình chiếu gây nhiễu làm mờ kiểu khảm (mosaic) thế hệ mới, từ đội quân cầm đèn pin cho đến các nhân viên bảo vệ chuyên nghiệp cầm ô đen — các thành viên của đội hành động như Trương Khai Vũ và những người khác vẫn kiên trì hành động trực diện, chiếu hình ảnh “Anh DUTY” đại diện cho người giao hàng lên tòa nhà chính của Tổng Lãnh sự quán ở Los Angeles, kéo dài hơn 30 phút.

Bà Tô Vũ Đồng cho biết, bản thân hành động này đã hoàn thành một màn trình diễn trực tiếp về việc “phá vỡ thuật toán”. “Điều thú vị nhất là một số thành viên trong đội của chúng tôi còn ‘giáo dục ngược’ lại đội quân cầm đèn pin đang bán mạng cho ĐCSTQ, nói lớn với họ rằng: Sẽ có một ngày các người cũng sẽ trở thành ‘Anh DUTY’ mà thôi”.

Bà thẳng thắn chia sẻ, sự leo thang liên tục trong các biện pháp đối phó của Lãnh sự quán ĐCSTQ chính xác là phản ánh sự yếu nhược và sợ hãi của họ. “Dưới sự áp bức tại Trung Quốc, chính quyền ĐCSTQ nắm giữ các nguồn lực áp đảo, vì vậy họ làm mọi điều mình muốn, khiến người dân khiếp sợ; còn ở các quốc gia dân chủ, chúng tôi phát hiện ra rằng tình hình này đã thay đổi một cách chóng mặt — sự tự do ngôn luận của chúng tôi được luật pháp của các quốc gia dân chủ bảo vệ, cực quyền ĐCSTQ lại biến thành phe phải sợ hãi.”

Cảnh sát xin chụp ảnh chung và hai thế giới cách nhau bởi một bức tường

Sau khi hành động tại Los Angeles kết thúc, cảnh sát địa phương không những không yêu cầu đội ngũ dừng việc trình chiếu, mà cuối cùng còn chụp ảnh lưu niệm cùng với đội. Về điều này, bà Tô Vũ Đồng cho biết, cảnh tượng này không tượng trưng cho việc cảnh sát ủng hộ một lập trường chính trị nào đó, mà là sự tôn trọng quyền tự do ngôn luận của công dân trong một xã hội pháp trị trưởng thành.

“Điều cảnh sát bảo vệ là luật lệ, chứ không phải một câu chuyện chính trị nhất định. Khi cảnh sát thấy ĐCSTQ cố gắng khuếch trương quyền lực chuyên chế trên lãnh thổ Mỹ, thực hiện những hành vi chống trả có thể gây thương tích cá nhân đối với chúng tôi, chẳng hạn như dùng đèn pin siêu sáng chiếu thẳng vào mắt những người đang hành động, họ đã quyết định ngăn chặn những hành vi này lại”.

Sự đối lập này cũng chính là điều mà bà Tô Vũ Đồng gọi là “hai thế giới cách nhau bởi một bức tường”: Cùng một hình ảnh đó, nếu xuất hiện ở bên trong bức tường (Vạn lý Tường lửa), nó sẽ bị xóa bỏ, người làm ra nó sẽ bị bắt giữ, bị thủ tiêu; còn ở bên ngoài bức tường, nó lại được pháp luật bảo vệ, giành được lời nói của viên cảnh sát: “Tôi tôn trọng những gì các bạn đang làm”.

Sau Phong trào Giấy trắng, ý thức công dân mới đang nảy mầm

Bàn về sự tiến hóa từ Phong trào Giấy trắng cho đến các hình thức biểu đạt ẩn danh, mang tính biểu tượng như hiện nay, bà Tô Vũ Đồng cho rằng, một logic biểu đạt xã hội mới đang được hình thành. “Những gì chúng ta nhìn thấy không chỉ là một chuỗi các sự kiện đơn lẻ, mà là ngày càng có nhiều người bắt đầu nhận ra rằng, những vấn đề mà bản thân đang đối mặt không phải là nỗi bất hạnh của riêng cá nhân nào, mà là thực tế chung mà rất nhiều người đang cùng chia sẻ. Khi mọi người nhận thức được điều này, ý thức công dân đã và đang nảy mầm.”

Bà chỉ ra rằng, kiểu nhận thức mới này phân tán hơn, mang tính mạng lưới hơn và phi tập trung hơn so với các phong trào xã hội truyền thống. Nó chưa chắc đã có một tổ chức hoặc nhà lãnh đạo thống nhất, nhưng có thể có chung cảm xúc, chung ký ức và chung những mưu cầu giá trị.

“Nếu như Phong trào Giấy trắng đã giúp nhiều người nhận ra ‘hóa ra chúng ta không hề đơn độc’, thì chúng tôi hy vọng ‘Con đường quang phục’ có thể tiến thêm một bước nói với mọi người rằng: Bất luận bạn đang ở đâu, chùm sáng đó vẫn luôn ở đấy.”

Từ thành phố này sang thành phố khác, cho đến khi không còn bóng tối

Bà Tô Vũ Đồng cho biết, “Con đường quang phục” không tự định vị mình là một cuộc chạy đua về công nghệ, mà là một cuộc chạy đua giữa sự biểu đạt và nỗi sợ hãi. Thước đo của sự thành công nằm ở ba bình diện: để những hình ảnh được nhìn thấy, để mọi người thiết lập lại kết nối, và để bản thân hành động đó được nhân rộng và lan truyền.

ĐCSTQ có tổng cộng 267 đại sứ quán, lãnh sự quán và cơ quan đại diện ở nước ngoài. Bà tiết lộ, phong trào có kế hoạch từng bước mở rộng hành động trình chiếu đến nhiều thành phố hơn ở Bắc Mỹ, Châu Âu, Châu Á và Châu Đại Dương. Chỉ cần có tình nguyện viên tham gia, “Con đường quang phục” sẽ vẫn được tiếp diễn.

“Họ đã dùng 37 năm để muốn đêm hôm đó bị lãng quên. Nhưng chỉ cần vẫn còn có người sẵn sàng giương cao chùm ánh sáng này, nó sẽ tiếp tục thắp sáng từ thành phố này sang thành phố khác, từ bức tường này sang bức tường khác. Cho đến khi cả bên trong lẫn bên ngoài bức tường không còn một góc nào là tăm tối nữa”, bà Tô Vũ Đồng nói.

New York là trạm dừng chân đầu tiên của loạt chiến dịch “It’s My Duty”. Được biết, trong vài tuần tới, sẽ còn có nhiều thành phố khác tham gia vào cuộc tiếp sức toàn cầu này.

Theo VisionTimes