Thảm dệt cho Louis XIV lần đầu thành chủ đề triển lãm tại Mỹ

Triển lãm A King’s Carpet: Louis XIV and the Savonnerie đặt trong các phòng trưng bày Wrightsman của bảo tàng, mở đến ngày 5/3/2028. Theo bài viết của Michelle Plastrik trên The Epoch Times, đây là triển lãm đầu tiên tại Mỹ lấy xưởng thảm Savonnerie của Pháp làm chủ đề.

Tham vọng trải thảm khắp Đại hành lang

Louis XIV giao cho vị đại thần Jean-Baptiste Colbert chủ trì dự án năm 1668. Họa sĩ cung đình Charles Le Brun giám sát thiết kế. Kế hoạch gồm 92 tấm thảm riêng biệt, được dự tính ghép trên sàn Đại hành lang của cung Louvre, nơi dẫn đến phòng đặt ngai vua. Mục đích là tạo ấn tượng mạnh với triều thần, đại sứ và khách quý bằng quy mô, sự giàu có và tay nghề dệt thảm.

Giám tuyển Elizabeth Cleland của Bảo tàng Metropolitan giải thích rằng trước dự án này, thảm đẹp tại châu Âu thế kỷ XVII chủ yếu là hàng nhập từ Tây Á và Bắc Phi. Nhiều tấm có kích thước nhỏ, dùng trang trí đồ đạc; số khác chỉ được trải trong những ngôi nhà giàu có nhất. Ý tưởng của Louis XIV là để khách bước trên lớp thảm lông dày sang trọng kéo dài dường như không có điểm cuối.

Công việc kéo dài hơn 25 năm và tốn kém lớn. Tuy nhiên, giới nghiên cứu cho rằng cả bộ thảm chưa từng được trải đầy đủ. Khi thảm được đưa tới, nhà vua đã chuyển sự chú ý từ Louvre sang việc xây dựng lại cung Versailles. Một số tấm cũng được tặng cho các phái đoàn ngoại quốc.

Những tấm còn ở Pháp từng được cất kho, dùng trong các dịp đặc biệt hoặc chuyển tới các dinh thự khác. Có tấm bị cắt và ghép lại để vừa sàn nhà mới, dù chúng vốn được làm riêng cho Đại hành lang. Sau Cách mạng Pháp, một số tấm được bán. Nhiều tấm được nhà nước mua lại dưới thời Napoleon I và Charles X, và nay thuộc bộ sưu tập của Mobilier national ở Paris.

Những tấm thảm lưu lạc qua nhiều thế kỷ

Tháng 2/2026, Mobilier national và Grand Palais ở Paris cùng tổ chức triển lãm Le Trésor retrouvé du Roi-Soleil, quy tụ 32 tấm thảm. Theo bài nguồn, đây là lần trưng bày tập trung lớn nhất trong khoảng 350 năm lịch sử của bộ thảm. Bảo tàng Metropolitan đưa vào triển lãm một bức ảnh cỡ lớn chụp các tấm thảm đặt cạnh nhau ở Paris, giúp người xem hình dung cách bố trí ban đầu.

Qua nhiều thế kỷ, những tấm không bị mất, hư hại nặng hoặc đưa trở lại Pháp đã đi vào bộ sưu tập của các gia đình Rothschild, Vanderbilt, Frick và những nhà sưu tập khác. Hiện các tấm còn tồn tại nằm trong các bộ sưu tập công và tư ở châu Âu, Mỹ. Metropolitan sở hữu ba tấm thuộc bộ Đại hành lang; chúng là trọng tâm triển lãm New York.

Trước dự án Đại hành lang, xưởng Savonnerie đã làm 13 tấm cho Phòng trưng bày Apollo cạnh Louvre. Một tấm trong số đó, được một nhà sưu tập tư nhân cho mượn, hiện trưng bày tại Metropolitan. Hoàng hậu Marie Antoinette từng đặt tấm thảm này trong phòng giải trí riêng năm 1785. Nó cũng từng thuộc sở hữu gia đình Rothschild. Tấm thảm làm bằng len, sử dụng kỹ thuật thắt nút và cắt lông, dài khoảng 9 mét và rộng khoảng 4 mét.

Tấm số 38 của Đại hành lang, mang chủ đề “Danh tiếng và Kiên nghị”, là tấm đầu tiên cùng loại được đưa tới Mỹ. Trước đó, nó từng thuộc về vị đại thần và một người cô của Louis XVI. Thập niên 1880, Alva Vanderbilt mua tấm thảm để trang trí phòng tiệc của dinh thự Marble House tại Newport, Rhode Island. Đầu thập niên 1920, bà gửi thảm về Pháp cho con gái Consuelo sử dụng. Nhà sưu tập Samuel H. Kress mua lại năm 1949, đưa nó sang Mỹ một lần nữa; sau khi ông qua đời, tác phẩm được tặng cho Metropolitan.

Tấm số 38 được dệt khoảng năm 1675, dài khoảng 9,6 mét và rộng khoảng 4,1 mét. Vì đã hao mòn theo thời gian, bảo tàng đang phục chế nó trong một xưởng tạm ngay tại khu trưng bày, để khách có thể quan sát công việc bảo tồn ở cự ly gần.

Thảm trải sàn được treo lên tường

Metropolitan treo tấm số 11, chủ đề “Âm nhạc”, lên tường như một tấm thảm trang trí để người xem quan sát họa tiết ở góc nhìn khác. Trên thảm có các biểu tượng liên quan đến âm nhạc, gồm nàng thơ Euterpe và Erato. Tấm hiện trưng bày được dệt năm 1688, theo cùng mẫu với tấm số 11 ban đầu mà Louis XIV đã tặng cho sứ thần Xiêm, nay là Thái Lan, năm 1685. Tác phẩm bằng len này dài khoảng 9 mét, rộng khoảng 4,9 mét.

Một hiện vật khác là tấm số 73, chủ đề “Phong cảnh”, do vợ chồng Charles Wrightsman tặng bảo tàng. Đây là mẫu thảm hẹp do Le Brun thiết kế, vốn dự tính trải xen kẽ với các tấm rộng hơn. Nó từng được đại sứ Pháp tại triều đình Madrid sử dụng, trải qua Cách mạng Pháp, được giữ trong một tu viện ở Santiago de Compostela và tồn tại qua Nội chiến Tây Ban Nha. Tấm thảm dệt năm 1680, dài 8,97 mét, rộng 3,25 mét; theo bài nguồn, đây là tấm Đại hành lang được bảo quản tốt nhất trong các bộ sưu tập công ở Mỹ.

Triển lãm cũng giới thiệu lịch sử xưởng Savonnerie và kỹ thuật đằng sau công trình đặt làm có quy mô đặc biệt này. Bài viết lưu ý những người trực tiếp dệt nhiều tấm thảm là trẻ em mồ côi và thiếu niên, được tuyển vì thị lực tốt và ngón tay khéo léo. Trong quá trình chuẩn bị triển lãm, các nhà nghiên cứu có thêm phát hiện về bộ Đại hành lang, nhưng nhiều vấn đề vẫn cần khảo cứu tư liệu sâu hơn.

Nguồn: Bài của Michelle Plastrik, bản tiếng Hoa do Trần Hi biên dịch, The Epoch Times, 28/10/2026. Các nhận định về việc trưng bày và lịch sử hiện vật được quy theo bài nguồn và thông tin của Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan được bài nguồn dẫn lại.