Trang trại kính thiên văn Texas mở bầu trời tối cho người ở xa

Ở một vùng đồng bằng thưa dân của Texas, hàng trăm kính thiên văn được đặt dưới những mái che có thể trượt mở khi trời quang. Người yêu thiên văn ở xa không nhất thiết phải tới tận nơi: họ có thể điều khiển thiết bị và nhận ảnh bầu trời qua mạng từ căn hộ của mình. Starfront Observatories ở gần Rockwood đang thử biến thú quan sát sao thành một dịch vụ dùng chung ở quy mô lớn.

Một “trang trại” dành cho kính thiên văn

Theo The Epoch Times, Starfront có khoảng 1.000 kính thiên văn đặt trong 18 tòa nhà trên khu đất rộng 35 mẫu Anh, tức khoảng 14 hecta. Cơ sở nằm gần Rockwood, nơi chỉ có khoảng 80 cư dân, giữa vùng cao nguyên Edwards và các đồng bằng Tây Texas. Trên trang web, Starfront tự nhận là đài quan sát từ xa lớn nhất thế giới nếu tính theo số kính; đây là mô tả của doanh nghiệp.

Bray Falls, 28 tuổi, một người đồng sáng lập, từng học kỹ thuật hàng không vũ trụ rồi chuyển sang chụp ảnh thiên văn. Ông nói đã phát hiện 10 tinh vân hành tinh cùng một số tàn tích siêu tân tinh và chia sẻ cách xử lý ảnh, các phát hiện với cộng đồng mạng. Theo bài nguồn, hai tài khoản YouTube và Instagram của ông có tổng cộng khoảng 700.000 người theo dõi.

Điều Falls tìm kiếm ở Rockwood là bóng tối. Nơi đặt kính được xếp hạng Bortle 1, mức bầu trời tối nhất trong thang đánh giá độ sáng nền trời và khả năng nhìn thấy các thiên thể. Ít ô nhiễm ánh sáng, không khí thường khô và nhiều đêm quang mây khiến địa điểm thích hợp cho việc quan sát. Falls cùng các nhân viên kỹ thuật sống tại chỗ trong xe nhà lưu động để vận hành cơ sở.

Sau khoảng một năm làm kỹ sư cho Honeywell, Falls nhận thấy công việc đó không phù hợp với mình. Ông và ba người đồng sáng lập Dustin Gibson, Josh Kim, Nathan Hanks dùng vốn của họ để khởi động Starfront vào tháng 4/2024. Falls nói ý tưởng quan sát từ xa vốn không mới và có các cơ sở nhỏ hơn ở California, Nevada, Utah và New Mexico, nhưng Starfront theo đuổi quy mô và đối tượng sử dụng khác.

Quan sát bầu trời từ căn hộ thành phố

Khách có thể thuê một vị trí đặt kính và thiết bị, hoặc gửi kính của mình tới cơ sở để nhân viên lắp trên trụ cố định. Theo Falls, gói thuê ban đầu 99 USD mỗi tháng, kèm kính thông minh Seestar, đã có khoảng 150 người trong danh sách chờ. Starfront đang xây thêm khu đặt kính để đáp ứng nhu cầu. Ông nói mô hình này giảm chi phí đầu tư ban đầu cho người chưa có thiết bị và rẻ hơn nhiều so với mức vài nghìn USD thường được tính để lưu trú kính riêng tại các cơ sở chuyên dụng.

Người thuê kính Seestar đăng nhập ứng dụng để xem hình ảnh trực tiếp, điều chỉnh hướng chĩa và chụp ảnh. Người mang thiết bị riêng có thể dùng phần mềm khác nhưng cũng điều khiển từ xa theo nguyên tắc tương tự. Với một người sống ở New York hay London, nơi thời tiết hoặc ánh sáng đô thị cản trở quan sát, cách này giúp dùng kính thường xuyên hơn thay vì chỉ vài đêm thuận lợi trong năm. Falls ước tính có người sở hữu kính lớn ở thành phố nhưng chỉ dùng được khoảng 15 đêm mỗi năm.

Nếu mua thiết bị riêng, theo Falls, kính thiên văn cơ bản tốt có giá từ khoảng 600 USD. Ông cho rằng những mẫu kính thông minh như Seestar S30 hiện làm được nhiều việc mà một hệ thống 3.000 USD cách đây mười năm mới làm được. Đây là so sánh của người kinh doanh thiết bị, không phải một phép kiểm định độc lập giữa các mẫu kính.

Starfront cho biết địa điểm có khoảng 220–240 đêm mỗi năm thích hợp để quan sát. Đường truyền cáp quang hỗ trợ điều khiển kính và chuyển dữ liệu ảnh. Nhân viên phụ trách lắp đặt, bảo trì, hỗ trợ kỹ thuật; mái che được mở tự động quanh lúc mặt trời lặn nếu thời tiết cho phép. Một người theo dõi mưa, giông liên tục để kịp bảo vệ thiết bị. Falls nói có những kính cao cấp trị giá tới khoảng 150.000 USD, nên chỉ một khả năng mưa nhỏ cũng đủ để ông giữ mái đóng. Trong buổi chiều tháng 9 được phóng viên ghi nhận, mây dông ở đường chân trời khiến ông dự kiến không mở kính tối hôm đó.

Khi nhiều người cùng chụp một thiên thể

Ngoài việc cho thuê, đài quan sát còn là nơi phối hợp các dự án chụp ảnh thiên văn. Nhiều người có thể chụp cùng một vật thể và chồng hàng chục hoặc hàng trăm khung hình lên nhau. Phần mềm nhận diện, giảm nhiễu ngẫu nhiên và nhiễu nhiệt trong từng lần phơi sáng ngắn, nhờ đó làm rõ tín hiệu ánh sáng yếu. Falls nói nếu một người dành riêng kính của mình cho một mục tiêu, công việc có thể kéo dài nhiều năm; làm chung có thể rút xuống vài tuần.

Niềm yêu thích bầu trời của Falls bắt đầu từ năm 13 tuổi ở Phoenix. Khi dùng ống nhòm của cha trong sân sau nhà, ông lần đầu nhìn thấy các vệ tinh của Sao Mộc. Trải nghiệm đó khiến ông tiếp tục quan sát và chụp những thiên hà ở xa. Falls cho phóng viên xem ảnh một cấu trúc trong chòm Xử Nữ mà ông cho là tàn tích siêu tân tinh, đặt tên “Crown of Thorns Nebula”. Tính chất của vật thể được ông trình bày ở mức có khả năng, chưa phải kết luận được bài báo chứng minh độc lập.

Starfront đang xây dựng cơ sở thứ hai tại Australia. Nhờ khác biệt múi giờ, khách ở Mỹ có thể quan sát bầu trời đêm nơi đó ngay trong ban ngày của họ. Bầu trời Nam bán cầu còn cho góc nhìn khác về Dải Ngân Hà, các Đám mây Magellan, cụm sao Omega Centauri và chòm Nam Thập Tự.

Khi cơ sở Australia hoạt động, nhóm muốn xem xét hợp tác với Library Telescope Program, chương trình cho thư viện, trường học và tổ chức cộng đồng cho mượn kính thiên văn như cho mượn sách. Theo bài nguồn, chương trình có hơn 1.200 đơn vị tham gia. Starfront cũng cân nhắc mở các buổi xem bầu trời miễn phí qua mạng trong thời gian giới hạn. Với Falls, mở rộng cơ hội tiếp xúc với thiên văn là cách chia sẻ niềm say mê đã bắt đầu từ chiếc ống nhòm của cha.

Tác giả: Darlene McCormick Sanchez. Nguồn: The Epoch Times, “Stargazers Turn to Texas Ranch for Dark-Sky View of Galaxy”, ngày 24/10/2026. Bản dịch và biên tập tiếng Việt: Tuệ Minh.