Review The Odyssey: Nỗi đau chiến tranh trong những trang sử thi hào hùng

Bộ phim the Odyssey (2026) của Christopher Nolan chính thức khởi chiếu vào ngày 17/07 trên toàn cầu, đón nhận lượng review tích cực khen ngợi sự hoành tráng lẫn giá trị nhân văn của tác phẩm. Ảnh: IMDb

Ba năm sau Oppenheimer, Christopher Nolan trở lại để chinh phục đỉnh cao mới: đưa sử thi Odyssey lên màn ảnh IMAX hoành tráng. Bản thân sự kết hợp này đã đủ để tạo nên một cơn địa chấn tại phòng vé, hứa hẹn một tác phẩm chuyển thể vĩ đại nhất từ trước đến nay của chương văn học kinh điển này.

Nhưng không dừng lại ở một trải nghiệm thị giác thuần túy, vị đạo diễn thiên tài còn dùng thiên sử thi 3.000 năm tuổi này như một lăng kính tàn nhẫn để soi chiếu chiến tranh và hội chứng chấn thương tâm lý (PTSD). Suốt thời lượng 3 tiếng đồng hồ, Nolan không chỉ kể chuyện phiêu lưu; ông bóc trần lý do vì sao nhân loại hiện đại vẫn đang loay hoay với những vết thương thời đại giống hệt người Hy Lạp cổ đại.

Điều gì thực sự chờ đợi một người lính sau vinh quang của chiến thắng? Với The Odyssey của Nolan, đó không phải là bến đỗ bình yên, mà là một cuộc chiến khác bạo liệt hơn gấp bội: cuộc chiến sinh tồn trước thiên nhiên dữ dội, và cuộc chiến giành giật lại phần người trước bản án của lương tâm.

Lưu ý: Bài viết có tiết lộ nội dung phim.

Nội dung The Odyssey (2026): Đường về nhà của Odysseus trong khói bụi của một chiến tranh nhân danh chính nghĩa

Review The Odyssey (2026). Ảnh: CGV

Trong dòng thời gian phi tuyến tính của The Odyssey, nguyên cớ cho chuyện phim bắt đầu khi Helen (Lupita Nyong’o), vợ của Menelaus – vua xứ Sparta (Jon Bernthal) – bị bắt cóc đến thành Troy. Sự vụ này khơi mào cuộc chiến thành Troy do Agamemnon (Benny Safdie), anh trai của Menelaus, đứng lên chỉ huy. Odysseus (Matt Damon), vua xứ Ithaca tại Hy Lạp, đã bỏ lại hoàng hậu Penelope (Anne Hathaway) và hoàng tử Telemanchus (Tom Holland) để lên đường ra tiền tuyến cùng Agamemnon.

Quân đội của Agamemnon chiến thắng áp đảo nhờ mưu lược ẩn mình trong một con ngựa gỗ khổng lồ để đột nhập vào thành. Đây là ý tưởng của Odysseus. Trở thành người hùng, Odysseus sau đó cùng một toán quân hồi hương ở một tuyến đường tách biệt so với Agamemnon và Menelaus.

Tin tức về chiến công hiển hách của ông đã sớm lan đến quê hương Ithaca. Nhưng suốt hơn mười năm trời, quân đội của Odysseus không về. Penelope phải đối mặt với những kẻ cầu thân, nhăm nhe ngôi vua xứ Ithaca. Chúng ở trong nhà của Penelope và Odysseus, chè chén hàng đêm mà chẳng thể bị đuổi đi bởi Luật của Zeus mà rất nhiều người Hy Lạp thời điểm đó tuân thủ: Bất cứ vị khách nào đến nhà, kể cả là người ăn xin, thì đều hãy tiếp đón và đối xử tử tế, vì họ có thể do thần linh biến thành. Ngược lại, người khách thăm nhà cũng không được làm phiền gia chủ. Những kẻ cầu thân Penelope tuân thủ vế đầu, chẳng màng vế sau.

Hoàng hậu Penelope và hoàng tử Telemanchus chờ đợi Odysseus trở về, đồng thời giữ ngai vàng khỏi những kẻ cầu thân. Ảnh: CGV

Chuyện phim sau đó được kể theo cách phi tuyến tính (một kỹ thuật kể được Homer khơi mào từ ngàn năm trước), luân phiên giữa sự quật cường của Penelope và Telemanchus trước những kẻ cầu thân, bảo vệ ngai vàng đang bỏ trống, chờ đợi Odysseus trở về; giữa những mảnh ghép ký ức vụn vặn dần hé lộ điều gì đã xảy ra trong hành trình hồi hương gian truân của quân đội Odysseus trong nhiều năm ròng rã.

Mỗi thử thách trên chặng hành trình được mở ra, khán giả lại càng nhìn thấy rõ hơn Christopher Nolan không kể lại sử thi. Ông đang tái diễn giải nó. Vị đạo diễn chẳng hề tôn vinh những hình tượng anh hùng vĩ đại của Hy Lạp. Ông mượn chuyến hành trình hồi hương đó để lột mặt nạ của những người trở về sau chiến thắng thành Troy, rằng thực chất, cuộc chiến tranh mà họ tham gia là một cuộc chiến tranh phi nghĩa, và để trở về nhà, họ phải đối mặt với sự phẫn nộ của những vị thần và đối mặt với chính lương tâm của mình.

Thông điệp của The Odyssey (2026): Gương mặt thật của những anh hùng chiến tranh

Matt Damon vai Odysseus, người anh hùng của sử thi Odyssey và một “người hùng” không hoàn hảo trong bản điện ảnh năm 2026 của Christopher Nolan. Ảnh: CGV

Trong sử thi của Homer và những gì hậu thế kể lại, Odysseus là người tài trí, tuy có tàn nhẫn, có ngạo mạn. Còn trong câu chuyện được Christopher Nolan tái diễn giải, nhân vật này có trong mình những dằn vặt đạo đức không nguôi ngoai khi khoác lên lớp giáp chiến binh.

Không một khoảnh khắc nào trong phim khán giả được nhìn thấy nụ cười tự hào của Odysseus với “chiến thắng” thành Troy, với mưu lược chú ngựa gỗ tài tình, thay vào đó là một trường đoạn khói lửa khi nhân vật nhìn thấy những mái nhà thường dân bị đuốc đốt trụi, cướp bóc, thấy những người phụ nữ vô tội bị giết hại tàn nhẫn khi quân đội Hy Lạp thành công đột nhập, nhân danh giải cứu Helen khỏi thành Troy.

Bọn họ chém đầu tượng thần Athena, ra tay với nữ tư tế của bà, nhưng trên hết, họ đã chọc giận những vị thần khi vi phạm Luật của Zeus, biến thành “những kẻ đến từ biển khơi”, những người bất tuân luật đấng trên, đến vùng đất của những kẻ khác tàn phá.

Khi quân đội của Odysseus trốn trong con ngựa thành Troy, xâm nhập vào thành, họ đã vi phạm Luật của Zeus. Ảnh: CGV

Nhưng sự hiện diện của điều luật từ những vị thần ở đây cũng chỉ mang tính ẩn dụ, một công cụ để gửi thông điệp cay đắng cho khán giả thực sự nhìn ra được rằng những người lính trong quân đội của Odysseus đã tha hoá vì khuất phục trước cái đói, quen thói hiếu chiến của chiến tranh, và sự thật rằng giải cứu Helen chỉ là một cái cớ. Nguyên nhân có chiến tranh thành Troy là vì dã tâm bành trướng quyền lực của Agamemnon, biến cuộc chiến thành Troy thành cuộc chiến phi nghĩa.

Chặng đường về nhà của quân đội Odysseus, dẫu được “dẫn dắt bởi Athena”, lại đưa họ chạm trán với những vùng đất, những con người và quái vật khiến quân đội của ông ngày một ít dần đi, nhưng vị thủ lĩnh dần nhận ra bản chất thật sự mà mình và quân đội đã biến thành. Rằng khi chém đầu tượng thần Athena – nữ thần của chiến tranh chính nghĩa – trong đêm hôm đó tại thành Troy, họ không còn là những người lính thiện lương.

Một trong những thử thách đáng nhớ nhất phim chính là chạm trán với phù thuỷ Circe (Samantha Morton) trên đảo Aeaea, người biến những quân lính đang đói khát của Odysseus thành loài súc vật – một hình tượng phản ánh đúng nhất về sự dã man, đói khát trong mỗi chiến binh Hy Lạp.

Người khổng lồ một mắt Polyphemus, con trai của thần Poseidon, một trong những thử thách quân đội đối mặt trong hành trình hồi hương. Ảnh: CGV

Họ còn đến với địa ngục, gặp gỡ Tiresias – nhà tiên tri mù, cũng như gặp lại những người đồng đội đã ngã xuống vì mưu lược của Odysseus. Ảnh: THE ODYSSEY

Odysseus, người duy nhất còn lại lòng trắc ẩn và sự nhận thức đạo đức, phải trở thành người sống sót cuối cùng với nỗi đau, nỗi mất mát của một kẻ tham gia gây chiến. Khi quân đội ngày một thưa dần, ông dạt đến thiên đường hão huyền và gặp gỡ Calypso, một nàng tiên (nymph) cho ông ăn hoa sen quên lãng, giúp ông thôi phải chịu đựng bản chất thật của chiến thắng thành Troy, của những người đồng đội. Nhưng khi đối diện với nỗi đau, từ chối bỏ sẽ có chấp nhận. Sau bảy năm cùng Calypso, Odysseus cuối cùng cũng sẵn sàng để đối diện với sự thật về những thất bại đạo đức to lớn sau chiến thắng, quyết định trở về với Ithaca.

Chương kết của phim mang trong mình một vẻ đẹp thật thi vị. Odysseus một lần nữa đối diện với biển khơi, đối diện với sự phán xét của những vị thần qua bàn tay thiên nhiên để trở về nhà. Khi đặt chân đến Ithaca, ông vẫn giấu kín danh tính. Chỉ khi đứng trước người vợ Penelope, nhớ lại toàn bộ và thừa nhận những điều tàn khốc mình đã gây ra, đồng thời sẵn sàng chuộc tội, thì khi đó, Odysseus mới thật sự được về nhà. Cuộc trò chuyện giữa ông và người vợ thủy chung không có chỗ cho sự vĩ đại của chiến tranh, mà chỉ có sự tàn khốc. Thứ duy nhất một người lính có được từ một cuộc chiến phi nghĩa có lẽ là một vết sẹo đau đớn, nhắc nhở họ không bao giờ bước vào nó một lần nữa.

Charlize Theron trong vai nữ thần Calypso. Ảnh: CGV

Christopher Nolan đã thay đổi chủ nghĩa anh hùng của sử thi thành một thông điệp phản chiến. Vị đạo diễn tài tình nhìn nhận rằng, một người có trí khôn mưu lược như Odysseus cũng sẽ sở hữu năng lực tự nhận thức về đạo đức. Chính vì vậy, một bộ phim dựng nên từ sử thi cách đây hàng thế kỷ vẫn mang một thông điệp quá sức thời sự ở hiện tại: Thật khó để tìm thấy một cuộc chiến tranh chính nghĩa, cho cả những nạn nhân và những kẻ gieo rắc nó.

Review phim The Odyssey (2026): Một tác phẩm giàu cảm xúc và dễ thấu cảm

Trải nghiệm đập tan những tranh cãi trước công chiếu

Review The Odyssey (2026): Những tranh cĩa về bộ giáp sáng bóng của Agamemnon lại chính là một cách truyền tải hình tượng tàn bạo của nhân vật. Ảnh: CGV

Từ khi công bố trailer, The Odyssey đã trở thành đối tượng bị khán giả mổ xẻ về trang phục lẫn lựa chọn diễn viên. Với người viết, The Odyssey hoành tráng và thuyết phục đến mức mọi tranh cãi đó đều không còn trọng lượng.

Chiếc áo giáp sáng bóng và có phần cường điệu của Agamemnon – từng khiến cộng đồng mạng dậy sóng – thực chất là cách Nolan chủ ý thể hiện hình tượng nhân vật: hắn là một kẻ chinh phạt lạnh lùng, tàn bạo, chứ không phải một người anh hùng đi giải cứu Helen.

Review The Odyssey (2026): Lupita Nyong’o trong vai Helen thành Troy mang đến màn trình diễn thuyết phục, vượt qua mọi tranh cãi về sắc tộc. Ảnh: CGV

Tương tự, mỗi diễn viên đều hoá thân thuyết phục vào nhân vật của mình. Họ không để những định kiến của số đông về chủng tộc của nhân vật giới hạn màn trình diễn, trong đó có Lupita Nyong’o trong vai Helen thành Troy. Bởi điều đọng lại trong lòng khán giả về nhân vật này là phẩm chất của cô nhiều hơn là ngoại hình. Thay vì khai thác hình ảnh “gương mặt khiến vạn chiếc thuyền ra khơi” quen thuộc của Helen trong sử thi, Nolan khắc hoạ nhân vật này nhiều hơn qua sự cay đắng khi cô dám bóc trần bản chất của chiến tranh bằng lời thoại – dẫu vai diễn chỉ có thời lượng rất ít.

Những điểm yếu cố hữu được cải thiện

Review phim The Odyssey (2026): Những cảnh hành động đã dần được cải thiện. Ảnh: CGV

Trong phim The Odyssey, những điểm yếu cố hữu của Nolan như cách xây dựng cảnh hành động hay khắc hoạ nhân vật nữ đã dần được khắc phục.

Về mảng hành động, nhìn chung The Odyssey không mang đến cảm giác mãn nhãn như các phim hành động thông thường. Và điều đó lại hoàn toàn hợp lý: Nolan không cố tô vẽ chiến tranh trở nên vinh quang trong mắt khán giả, cũng không muốn kể lể việc con người kiên cường ra sao trước thiên nhiên và các vị thần. Đây là hành trình chuộc tội của những con người ấy.

Về việc xây dựng nhân vật nữ, không thể phủ nhận họ vẫn luôn được đặt ở vị trí xoay quanh các nhân vật nam, không đóng vai trò quá hạt nhân trong tình tiết phim. Tuy nhiên, trong thời lượng xuất hiện ít ỏi đó, Christopher Nolan vẫn chọn cách tôn vinh những phẩm chất tốt đẹp nhất của con người qua các nhân vật nữ.

Penelope và Helen đại diện cho sự quật cường, thuỷ chung – đặc biệt là Penelope, một người vợ vọng phu nhưng cũng vô cùng kiên cường khi cố thủ ngai vàng trước những kẻ cầu thân. Calypso là hiện thân của lòng trắc ẩn. Circe là một lời phê phán đanh thép nhắm vào những định kiến và hiểm nguy bao vây người phụ nữ trước dục vọng của nam giới. Athena làm tròn vai trò dẫn dắt của một nữ thần, tuy xuất hiện ít ỏi nhưng luôn là tấm gương để Odysseus soi chiếu những lựa chọn của mình – đại diện cho một phẩm chất đẹp khác ở người phụ nữ: những “điểm neo” đạo đức.

Review The Odyssey (2026): Nữ thần Athena đôi lúc hiện lên trong hành trình hồi hương của Odysseus, trong hình dạng của nữ tư tế mà quân đội Odysseus đã hành quyết khi chiếm thành Troy. Ảnh: CGV

Dù đôi chỗ nhịp phim bị đẩy đi khá vội vã, The Odyssey vẫn là một trải nghiệm điện ảnh dạt dào xúc cảm, mang một thông điệp chính trị – thời đại vô cùng trực diện nhưng không hề lên gân. Christopher Nolan đã vô cùng tài tình khi lồng ghép mượt mà những trăn trở hiện sinh, một chút gia vị kinh dị và cả những tình tiết hài hước duyên dáng vào mạch truyện cổ điển.

Đây cũng là một tác phẩm được sinh ra để dành riêng cho phòng chiếu IMAX. Không chỉ để chiêm ngưỡng sự cuồng nộ rợn ngợp của thiên nhiên, mà còn để bắt trọn từng cái nhíu mày, từng ánh mắt tận hiến của dàn diễn viên thực lực từ tuyến chính đến tuyến phụ.

Khán giả hoàn toàn không cần phải lật giở trước từng trang sách của Homer để hiểu bộ phim này. Tương tự như Oppenheimer (2023) hay The Prestige (2006), The Odyssey thuộc nhóm những tác phẩm trực diện và dễ thấu cảm nhất của vị đạo diễn quái kiệt.

Ngược lại, chính sự choáng ngợp trên màn ảnh rộng sẽ là thỏi nam châm thôi thúc bạn tự tìm đến sử thi gốc sau khi bước ra khỏi rạp. Ở đó, bạn chắc chắn sẽ bắt gặp những lối rẽ khác biệt giữa văn học và điện ảnh. Nhưng chính những khoảng chênh ấy mới là minh chứng rõ ràng nhất cho bàn tay của một bậc thầy: Nolan không minh họa sử thi, ông dùng điện ảnh để tái kiến trúc nó với một dụng ý nghệ thuật độc bản và kiêu hãnh.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM:

Harper’s Bazaar Việt Nam